Kuran
ﰇ
ﱖ
ﰈ
٣ ٣ ﭧ ﭨ ﭩ ٤ ٤ ﭫ ﭬ ﭭ ٥ ٥ ﭯ
ﭰ ﭱ ٦ ٦ ﭳ ﭴ ﭵ ٧ ٧ ﭷ ﭸ
ﭹ ٨ ٨ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾ ٩ ٩ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ
١٠ ١٠ ﮅ ﮆ ﮇ ١١ ١١ ﮉ ﮊ ﮋ ١٢ ١٢ ﮍ ﮎ
ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ١٣ ١٣ ﮕ ﮖ ﮗ
ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ١٤ ١٤ ﮝ ﮞ ﮟ ١٥ ١٥
ﰉ
ﮮ ﮯ ﮰ ٤ ٤ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ٥ ٥ ﯘ ﯙ ٦ ٦
ﯛ ﯜ ٧ ٧ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ٨ ٨ ﯣ ﯤ ٩ ٩
وَنَفۡسٖ وَمَا سَوَّىٰهَا ٧
Nefis, üzerine kasem edilmeyi hak eden Yüce Allah’ın âyetlerinden bir âyettir. Çünkü nefis son derece ince ve gizlidir. Çarçabuk yer değiştirip hareket eden, değişen, etkilenen, niyet, irade, maksat ve sevgi gibi pek çok manevî etkileşimleri bulunan bir varlıktır. Eğer nefis olmasaydı, beden hiçbir faydası olmayan cansız bir heykelden ibaret olurdu. Nefsin bu şekilde düzene konulması elbette ki Yüce Allah’ın büyük âyetlerinden biridir. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 926.)
Soru: Yüce Allah büyük mahlûkat üzerine kasem eder. Peki, Yüce Allah’ın kasemde bulunduğu nefsin büyüklüğü hangi yöndedir?
فَأَلۡهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقۡوَىٰهَا ٨
Muhammed b. Ka‘b şöyle demiştir: “Yüce Allah kulu hakkında hayır murat ettiğinde, ona hayrı ilham eder, o da bununla amel eder. Yok eğer kendisi hakkında şerri murat ederse ona bunu ilham eder ve o kul bununla amel eder.” (Kurtubî, 22/312.)
Soru: Yüce Allah’ın kulu hakkında hayrı veya kötülüğü murat etmesinin alâmeti nedir?
قَدۡ أَفۡلَحَ مَن زَكَّىٰهَا ٩ وَقَدۡ خَابَ مَن دَسَّىٰهَا ١٠
Yani andolsun ki nefsini ilim ve amel ile takvâ üzere terbiye eden kimse istenen her türlü hayrı elde etmiş ve istenmeyen her türlü kötülükten onu kurtarmış olur. Yine andolsun ki her kim nefsini cehâlet ve zulüm ile günahlarla alçaltıp gizlerse hüsrana uğramış olur. (Âlûsî, 15/361.)
Soru: İnsan nefsi nasıl kurtuluşa erer?
فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا
Deveyi en bedbaht olanları kesmişti. Ancak kesme işi hepsine izafe edildi. Çünkü onlar da onun yaptığı işe razı olmuşlardı. (Kurtubî, 22/412.)
Soru: Fâil tek bir kişi olmasına rağmen kesme eylemi neden hepsine izafe edildi?
وَمَا خَلَقَ ٱلذَّكَرَ وَٱلۡأُنثَىٰٓ ٣
Bu, yarattığı erkek ve dişi kulları üzerine kasemdir. O’nun bu yaratmasındaki mükemmel hikmeti, nesillerinin devam edip kalıcı olmasını istediği her sınıfı, kalıcı olsun ve yok olup gitmesin diye erkek ve dişi olarak yaratmasıdır. Bu iki cinsi de birbirine şehvet zinciriyle bağlamış ve her birini diğerine uygun olarak yaratmıştır. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 927.)
Soru: Yarattıklarını iki sınıfa ayırmasındaki Yüce Allah’ın hikmeti nedir?
فَأَمَّا مَنۡ أَعۡطَىٰ وَٱتَّقَىٰ ٥ وَصَدَّقَ بِٱلۡحُسۡنَىٰ ٦ فَسَنُيَسِّرُهُۥ لِلۡيُسۡرَىٰ ٧
Yani onu kolay olan bir yola hazırlarız. Bu da hayır amellerini işlemek ve kötü amelleri terk etmektir. Bunun zıddı ise zor olana hazırlanmasıdır. Nebî’nin ﷺ şu kavli de bu mânaya işaret etmektedir: “Siz amel edin, herkes ne için yaratıldıysa onun amelini işlemeye muvaffak kılınır.” (Buhârî, Kader, 2.) Yani Yüce Allah onu, kendisi için takdir edilen şeye hazırlar. Ya hayır amellerini ya da şer amellerini işlemeyi kendisine kolaylaştırır. (İbn Cüzeyy, 2/589.)
Soru: Nebî’nin "كل ميسر لما خلق له" ﷺ “Herkes ne için yaratıldıysa onun amelini işlemeye muvaffak kılınır.” sözünü, bu âyet ışığında açıkla.
فَأَمَّا مَنۡ أَعۡطَىٰ وَٱتَّقَىٰ ٥ وَصَدَّقَ بِٱلۡحُسۡنَىٰ ٦ فَسَنُيَسِّرُهُۥ لِلۡيُسۡرَىٰ ٧
Seleften biri dedi ki: “İyiliğin mükâfatlarından biri o iyiliğin ardından bir iyilik daha işlemektir. Kötülüğün de cezalarından biri o kötülüğün ardından bir kötülük daha işlemektir.” (İbn Kesîr, 4/520.)
Soru: Bu durağı, zikredilen âyetler ışığında şerh et.