قرآن
ﯕ
ﱐ
ﭚ ﭛ ٥٩ ٥٩ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ
ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ
ﭪ ٦٠ ٦٠ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ
ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ
ﭽ ﭾ ﭿ ﮀ ٦١ ٦١ ﮂ ﮃ ﮄ
ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ﮋ ﮌ ﮍ ﮎ ٦٢ ٦٢
ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ٦٣ ٦٣
ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ
ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ
ﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ
ﮮ ٦٤ ٦٤ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ
ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ٦٥ ٦٥ ﯡ ﯢ ﯣ
ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ
ﯮ ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ٦٦ ٦٦
وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِيٓ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي سَيَدۡخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ٦٠
﴿يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي﴾ یعنی: از تمایل به سوی من سرکشی میکنند؛ چنانکه رسول الله ج میفرماید: «مَنْ لَمْ يَسْأَلِ اللَّهَ يَغْضَبْ عَلَيْهِ» [حسن؛ ترمذی: 3373] «هر کس از الله نخواهد الله بر او خشم میگیرد». اما حدیث «الدُّعَاءُ هُوَ العِبَادَةُ» [صحیح؛ ابوداود: 1479؛ ترمذی: 2969 و 3247 و 3372] به این معناست که دعا و تمایل به سوی الله، عبادت است؛ زیرا نیاز و خواری بنده به سوی الله در دعا آشکار میشود. ابن جزی: 2/ 284.
پرسش: نحوۀ دلالت آیه بر اینکه دعا عبادت است را توضیح دهید.
وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدۡعُونِيٓ أَسۡتَجِبۡ لَكُمۡۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي سَيَدۡخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ٦٠
سفیان ثوری میگفت: «ای ذاتی که دوستداشتنیترین بندگانش نزد او، کسی است که بیش از همه از او بخواهد، و ای ذاتی که منفورترین بندگانش نزد او کسی است که از او نخواهد، پروردگارا! هیچکس جز تو چنین نیست». شاعر در بیان همین معنا چنین میسراید: «اللهُ يَغْضَبُ إِنْ تَرَكْتَ سُؤَالَهُ * وَبُنَيُّ آدَمَ حِينَ يُسْأَلُ يَغْضَبُ»؛ «الله اگر از او خواسته نشود خشم میگیرد، اما آدمیزاد اگر چیزی از او خواسته شود خشمگین میشود». ابن کثیر: 4/ 87.
پرسش: خواستن از الله و خواستن از مردم را با هم مقایسه کنید.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَسۡتَكۡبِرُونَ عَنۡ عِبَادَتِي سَيَدۡخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ٦٠
یعنی: خوار و ذلیل؛ به سزای سرکشیشان، عذاب و خواری بر آنان جمع میشود. سعدی: 741.
پرسش: قاعدۀ «جزا از جنس عمل است» را بر اساس آیه توضیح دهید.
ٱللَّهُ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ قَرَارٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ
چون هدف اصلی آیه، بیان نعمت و احسان است – چنانکه عبارت ﴿لَكُمُ﴾ بر این امر دلالت دارد- زمین بر آسمان مقدم شد؛ زیرا فایدهبردن از زمین محسوس است، سپس آسمان ذکر شد. ابن عاشور: 24/ 189.
پرسش: در این آیه چرا زمین قبل از آسمان بیان شد؟
وَصَوَّرَكُمۡ فَأَحۡسَنَ صُوَرَكُمۡ
مقاتل میگوید: شما را نیکو آفرید. ابن عباس ب میگوید: آدمیزاد را راست و معتدل و بهگونهای آفرید که با دستش میخورَد و تناول میکند، بر خلاف سایر مخلوقات که با دهانشان تناول میکنند. بغوی: 4/ 52.
پرسش: آفرینش آدمیزاد چه امتیازی بر سایر مخلوقات دارد؟
وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِۚ
یعنی: روزیهای لذیذ؛ زیرا ﴿ٱلطَّيِّبَٰتِ﴾ در اینجا برای بیان احسان و بخشش آمده است، اما وقتی که در صدد بیان تحلیل و تحریم باشد، حلال و حرام منظور است. ابن جزی: 2/ 284.
پرسش: واژۀ ﴿ٱلطَّيِّبَٰتِ﴾ در قرآن به دو معنا میآید، این دو معنا را توضیح دهید.
وَأُمِرۡتُ أَنۡ أُسۡلِمَ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ٦٦
در برابر پروردگار جهانیان خوار و فروتن باشم. قرطبی: 18/ 378.
پرسش: تسلیمشدن در برابر الله تعالی چگونه محقق میشود؟