Kuran

Bu âyette çokça çekişmenin kınandığına işaret vardır. Nebî’den ﷺ rivâyet edildiğine göre o şöyle buyurmuştur: “İnsanlardan Allah’ın en çok buğzettiği kimseler husumette katı olanlardır.” Husumette aşırıya gitmek münafıkların sıfatlarındandır. Çünkü onlar dünyayı sevdiklerinden onun için husumeti çoğaltırlar. Âlûsî, 2/95.
Soru: Genel anlamda husumet câizdir fakat onda aşırıya gitmek kınanmıştır. Bunu âyete dayanarak açıkla.

Bu âyette, şahıslardan sudûr eden sözleri doğrulayan ve onları temize çıkaran bir amel bulunmadığı sürece o sözlerin doğruya, yalana, iyiliğe veya kötülüğe delil olamayacağına işaret vardır. Yine şahitlerin hâllerinin incelenmesi, insanlardan kimin haklı kimin haksız olduğunun, yaptıkları güzel amellerle hâllerinin karînelerine bakılarak ölçülmesi gerektiğine, olayları çarpıtmalarına ve kendilerini temize çıkarmalarına aldanmamak gerektiğine de bir delil vardır. Tefsîru’s-Sa‘dî, 93.
Soru: İnsanların sözlerinin güvenilirliğini gerçekten tetkik etmek nedir?

Bu âyette din ve dünya işleri ile şahitlerin ve hâkimlerin hâllerinde/tavırlarında ihtiyatlı olmaya yönelik bir uyarı ve delil vardır. Ayrıca hâkimin, insanların iç durumlarını araştırmadan sadece zâhiren görünen iman ve salâhlarına bakarak amel etmeyeceğine (hükmetmeyeceğine) dair de bir delil vardır. Çünkü Yüce Allah insanların hâllerini beyan etmiş ve onlardan kiminin kötü bir niyet taşımakla birlikte güzel sözü izhar ettiğini belirtmiştir. Kurtubî, 3/383.
Soru: Hatalarımızın çoğu, insanları düzeltmedeki hatalarımıza dönüyor. Âyet ise bizi bundan sakındırmıştır. Bunu açıkla.

(وإذا تولى) “O, dönüp gitti mi,” kendisini sözüyle aldatandan yüz çevirdi mi,(سعى) “çalışır,” yani Müslümanların kalplerine şüpheler sokup, küfrün takviyesi uğruna hileler yaparak yeryüzünde fesat çıkarmak için yürür. el-Kâsımî, 1/82.
Soru: Bir kişinin sözü ile yaptıklarını birbiri ile bağdaştırmak hikmettendir. Bunu âyetten yola çıkarak açıkla.

(ادخلوا في السلم كافة)“Hep birden barışa (İslâm’a) girin,” yani dinin bütün hükümlerini kabul edin. Böyle buyurmuştur ki herhangi bir hükmünü terk etmesinler ve meşru olan durum hevâsına uyduğunda yapıp, hevâsına uymadığında terk etmek suretiyle hevâsını ilâh edinenlerden olmasınlar. Bilakis, vâcip olan, hevânın dine tâbi olması ve kişinin gücünün yettiği her hayrı yerine getirmesidir. Tefsîru’s-Sa‘dî, s. 43.
Soru: Neden topyekûn barışa girmeyi bizlere emretti?

İslâm’a/barışa topyekûn girmenin yolunun ancak şeytanın yollarına muhalefet etmekle mümkün olduğu düşünülebilir. Çünkü şöyle buyurdu: “Sakın şeytanın peşinden gitmeyin.”
Soru: Topyekûn İslâm’a girmeyi emretmekle beraber neden şeytanın adımlarına tâbi olmamayı emretti?

Âyette günahı bilen âlimin cezası ile bilmeyen câhilin cezasının bir olmadığına delil vardır. Kurtubî, 3/395.
Soru: Âlimin ibadeti başkasının ibadetinden daha üstündür. Yine âlimin mâsiyeti başkasının mâsiyetinden daha büyüktür. Bunu âyete dayanarak açıkla.