قورئان

خوای گەورە وشەی (معروف)ـی بەنەكیرە هێنا (واتە: ئەلف ولام- الـ -ـی تەعریفی پێوە نییە. و) بۆ ئەوەی ژن بەوەندەی كەلەتوانایدایە ڕازی ببێت، ئەمەش نیشانەی ڕەچاوكردنی ویژدان لەبەرامبەر خەڵكی تر ودژایەتی كردنە لەگەڵ نەفس وهەوادا وداننانە بەهەق وڕاستیدا. بيقاعى: ٢٠/ ١٦١.
پرسیار: بۆچى وشەى (معروف) لەم ئايەتەدا بەنەكيرەيى هاتووە و(الف ولام)ى پێوە نيە؟

فەرمانكردن بەڕاوێژ، نیشانەی ئەوەیە كەعورف وداب ونەریت ڕۆڵی هەیە لەم كارانەدا، وەك چۆن ئاگاداركردنەوەیەكی سوور وسافیشە لەسەر ئەوەی كەهیچ یەك لەدایك وباوك بەهۆی منداڵەوە توشی زیان وزەرەر نەبن، هەروەها تێگەیشتنی نێوان پیاو وژن دوای جیابوونەوە سەبارەت بەهەموو كارێك لەسەر بنەمای چاكە وبەخشش بێت -ئیتر جیاوازی نییە هەر سەبارەت بەشیر خواردن بێت یان سەبارەت بەهەر شتێكی تر- بۆ ئەوەی ڕەچاوی خزمایەتی پێشوو بكرێت وخزمایەتی نەفەوتێت وهەرگیزیش چاكەی نێوان یەكتری فەرامۆش نەكەن. شەنقيتى: ٨/ ٢١٦.
پرسیار: بڕيار وئادابى ئيسلامى لەپاش جيابوونەوە وتەڵاق چییە وچۆنە؟

(لينفق ذو سعة من سعته) فەرمانی داوە كەهەر كەسێك بەپێی سەرنجدان لەهەل ومەرجی خۆی نەفەقە وخەرجی بدات، ئیتر داوای لەمێرد نەكردووە لەسەرووی توانا وتاقەتی خۆی نەفەقە وخەرجی بدات ومافەكانی ژنیشی ڕەچاو كردووە ونەیفەوتاندووە، بەڵكو شێوەیەكی مامناوەندی گرتووەتەبەر، ئەم ئایەتە ئەوە دەردەخا كەنەفەقە بەپێی حاڵ وگوزەرانی خەڵك لەشوێنێك بۆ شوێنێك ولەكەسێكەوە بۆ كەسێكی تر دەگۆڕێت. ابن جزى: ٢/ ٤٥٩.
پرسیار: لەم ئايەتەدا ئاسنكارى كراوە وكارى لەسەروو توانا وتاقەت پڕوكێن لەمێرد داوا نەكراوە، ئەم بابەتە ڕوون بكەرەوە..

هەر كەسێك دڕك بڕوێنێت گوڵ ناچنێتەوە، كەسێك كەمافەكانی خوای گەورە پشت گوێ بخات، لەمافەكانی خۆی بێبەش دەبێت، هەر كەسێك سەپێچی فەرمانی خوا بكات دەبێت باری گرانی تۆڵە وسزاكەیشی لەئەستۆ بگرێت. بيقاعى: ٢٠/ ١٦٧.
پرسیار: سزاى ئەو شار وئاوەدانيانە يان ئەو كۆمەڵگايانەى كەسەرپێچى فەرمانى خواى گەورە دەكەن، چییە؟

واتە: خەڵكی ئەو شار وگوندانەمان خستە بەر لێكۆڵینەوە ولێپرسینەوە. هەندێك دەڵێن: مەبەست لێكۆڵینەوەی قیامەتە، سزاكەیش دوای ئەو لێكۆڵینەوەی قیامەتە دێت. هەندێكی تر دەڵێن: مەبەست هەر دونیایە، ئەم ڕایە باشتر وبەهێزترە، چونكە دوای ئەوەش باسی سزای قیامەتیش دەكات ودەفەرمووێت: (أَعَدَّ الله لَهُم عَذَابًا شَدِيدًا)الطلاق: ١٠. یان بەبەڵگەی ئەوەی كەهەردوو وشەی (فَحَاسَبنَاهَا)و (وَعَذَّبنَاهَا)بەشێوەی فیعلی ڕابردوو (مازی) باسكراون، بەم پێیە (فَحَاسَبنَاهَا)واتە: ئەوانمان بەهۆی تاوانەكانیانەوە گرت ولەهیچ یەك لەتاوانە بچووكەكانیان خۆش نەبووین، هەروەها (وَعَذَّبنَاهَا)یش واتە: هەر لەدونیادا سزامان دان، (نكر) واتە: سزایەكی قورس وگران وبێ هاوتا. ابن جزى: ٢/ ٤٥٩.
پرسیار: سزاى ئاوەدانيەكان وكۆمەڵگا تاوانبار وياخيەكان چ كاتێك دێت؟

ئەی ئەو كەسە ژیرانەی كەدرك بەئایەت ونیشانەكانی خودای مەزن دەكەن! خوای گەورە كەسانی پێشووی بەهۆی بەدرۆخستنەوە ودرۆزنییان لەناوبرد، نەوەكانی دواییش هەر وەهان وهیچ جیاوازییەك لەنێوانیاندا نییە، بێگومان ئەگەر لەسەر ئەو كارەیان بەردەوام بن خوای گەورە ئەوانیش لەناو دەبات. سەعدى: ٨٧٢.
پرسیار: بۆچى دوابەدواى باسكردنى ئەو شار وئاوەدانيانەى كەسزاى خوايان بەسەردا دابارى باس لەتەقوا هاتە پێشەوە؟

مانا ناسان دەفەرموون: بەڕێوەبردنی خوای گەورە وپلانی خوا لەمبارەوە زۆر سەیرە، باران دەنێرێت، گیا سەوز دەكات، شەو وڕۆژ وهاوین وزستان دەهێنێت، جۆرەها ئاژەڵ وگیانداری دروست كردووە، لەحاڵێكەوە بۆ حاڵێكی تر گۆڕانكارییان بەسەردا دەهێنێت. بەغەوى: ٤/ ٤٢٢.
پرسیار: مەبەست لە(يتنزل الأمر بينهن)چییە؟