قرآن

نافرمانی از پیامبر ج فقط در کار نیک صورت می‌گیرد؛ زیرا او فرمان به بدی نمی‌دهد. بر این اساس، اطاعت از صاحبان امر فقط در امور شایسته و صحیح، جایز است. ابن تیمیه: 6/ 295.
پرسش: پیامبر ج فقط دستور به نیکی می‌دهد، پس چرا نهی مشروط به این شد که نافرمانی در کار نیک صورت نگیرد؟

یعنی در امور نیکی که به آنان فرمان می‌دهی و در کارهای بدی که آنان را از آن‌ها نهی می‌کنی. مشروط‌کردن به معروف و کار نیک، در حالی که رسول الله ج فقط به نیکی فرمان می‌دهد، بیانگر این مطلب است که اطاعت از مخلوق در جایی که نافرمانی خالق شود، هرگز جایز نیست. آلوسی: 14/ 274.
پرسش: چرا نافرمانی از پیامبر ج مشروط به این شد که در کار نیک نباشد، با وجود این‌که رسول الله ج فقط فرمان به نیکی می‌دهد؟

نخعی می‌گوید: سه آیه مرا بازداشت از این‌که مردم را اندرز دهم: ﴿۞أَتَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبِرِّ وَتَنسَوۡنَ أَنفُسَكُمۡ وَأَنتُمۡ تَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ﴾ [البقرة: 44]؛ «آیا مردم را به نیکی فرمان می‌دهید، و خودتان را فراموش می‌کنید، در حالی‌ که شما کتاب (آسمانی) را می‌خوانید؟! آیا نمی‌اندیشید؟!»، ﴿وَمَآ أُرِيدُ أَنۡ أُخَالِفَكُمۡ إِلَىٰ مَآ أَنۡهَىٰكُمۡ عَنۡهُۚ﴾ [هود: 88]؛ «و من نمی‌خواهم با شما مخالفت کنم، دربارۀ چیزی که شما را از آن نهی می‌کنم، (و خود مرتکب شوم).»، ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفۡعَلُونَ﴾ [الصف: 2]؛ «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! چرا چیزی را می‌گویید که عمل نمی‌کنید؟!» قرطبی: 20/ 436.
پرسش: بیان کنید که سلف صالح چه تأثیری از این آیه گرفته بودند و در این زمینه، چه حالتی داشتند؟

کسی که فرمان به کار خیر می‌دهد، باید که خودش پیش از همه برای انجام آن شتاب کند، و نیز فردی که از کار بدی نهی می‌کند، سزاوار است که خودش قبل از دیگران، از آن کار بد دوری نماید. سعدی: 858.
پرسش: مؤمن دعوتگر از این آیه چه نتیجه‌ای می‌گیرد؟

صف‌های‌شان چنان نظم و ترتیبی دارد که باعث برابری میان مجاهدان، کمک به یکدیگر، ترس دشمن و شادمان‌کردن همدیگر می‌شود. سعدی: 858.
پرسش: حکمت و فلسفه این‌که مسلمانان در هنگام نبرد، در صف‌هایی صاف و به‌هم‌فشرده و همچون بنیانی استوار و محکم قرار می‌گیرند، چیست؟

قتاده می‌گوید: مگر صاحب بنا را نمی‌بینی که دوست ندارد ساختمانش ناهماهنگ باشد؟! الله تعالی نیز دوست ندارد که امر و فرمانش نظم نگیرد. الله مؤمنان را به هنگام نبرد، و در زمان نماز، فرمان داد تا به صف بایستند، پس بر شما باد که دستور الهی را اجرا کنید؛ زیرا این کار باعث حفاظت کسانی می‌شود که آن را انجام دهند. ابن کثیر: 4/ 359.
پرسش: الله در دو مورد، به مؤمنان فرمان داده است که منظم و مرتب بایستند، آن دو مورد را نام ببرید.

بر اساس آیه فوق، گمراه‌کردن بندگان از جانب الله، به معنای ستم او تعالی بر آنان نیست و این نمی‌تواند به عنوان دلیل و حجتی برای آنان علیه الله باشد، بلکه مقصر خودشان هستند؛ چون دروازه هدایت را پس از این‌که شناختند، بر روی خود بستند و در نتیجه، الله به جزای این کار، آنان را گمراه و منحرف می‌کند، به گونه‌ای که نمی‌توانند آن را از خود دور کنند. سعدی: 859.
پرسش: این آیه ادعای کسی را رد می‌کند که می‌گوید تقدیر الهی بر انحراف وی بوده است. این مطلب را توضیح دهید.