Kuran

Her kim Allah’ın âyetlerine kulak verir, kendisiyle yol bulacağı bir dinlemeyle dinler, kalbi de o an hazır olursa, işte böyle bir kimse için de bir hatırlatma, öğüt, şifa ve hidâyet vardır. Âyetlere kulak vermeyip yüz çevirene gelince, böyle bir kimse için bu âyetler hiçbir fayda vermez. Çünkü böyle birinin yanında âyetleri kabul edecek bir etken yoktur. Hâli ve vasfı bu olan kişinin hidâyete ermesi de Yüce Allah’ın hikmetinin gerektirmediği bir şeydir. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 807.)
Soru: Kalbiyle dinleyemeyip dikkatini kendisine yöneltmeyen kimseye Kur’ân ne fayda verir?

Âyette (و) “ve” yerine (أو) “veya” lafzının gelmesindeki sebep şudur: Âyetlerden faydalanma yönünden insanlar iki kısma ayrılırlar:
a- Uyanık ve zeki kalbe sahip olup hidâyet bulmak için en ufak dikkat kesilmesi yeten kimse. Böyle biri, kalbini tümüyle çekip hazır bulundurmaya ve zihninin dağıldığı yerleri toparlamaya ihtiyaç duymaz. Bilakis bilinçli, zeki, hidâyeti kabul eden ve ondan yüz çevirmeyen biridir. Tam mânada istidat için böyle birine hidâyetin ulaşması yeterlidir.
b- Kendisinde istidat ve kabulün olmadığı kimse. Böyle birine hidâyet geldiğinde ona kulak verir, kalbini hazır bulundurur ve fikrini onun üzerinde toplar. Bütün bunlardan sonra inceleme ve çıkarımıyla bu hidâyetin doğruluğunu ve güzelliğini bilir. (İbn Kayyim, 3/16.)
Soru: Âyette (و) “ve” yerine (أو) “veya” lafzının gelmesindeki hikmet nedir?

Yüce Allah, Rasûlüne, sabretmede kendisine yardımcı olacak unsuru emretmiştir ki bu da Güneş’in doğuşundan önce de batışından önce de gece vaktinde de (namazdaki) secdelerinde de hamd ile Kendisini tesbih etmesidir. (İbn Kayyim, 3/26.)
Soru: Sabretmeye yardımcı olan etkenler nelerdir?

(فاصبر على ما يقولون) “Onların dediklerine sabret,” yani seni yermelerine ve yalanlamalarına karşı sabret ve onların eziyetlerinden yüz çevirip Rabbine itaat et, günün başında ve sonunda, gecenin bir kısım vakitlerinde ve namazların akabinde Rabbini tesbih et. Çünkü Yüce Allah’ı zikretmek, nefsi teselli eder, ünsiyet kazandırır ve sabrı kolaylaştırır. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 807.)
Soru: Sabrı emrettikten sonra tesbih etmeyi emretmesindeki hikmet nedir?

er-Râzî dedi ki: “Şunu bil ki kelimelerin/zikirlerin sevabı, kalpteki marifet ve hikmetten sudûr ettiği ve kalp gözünün dilin deveranıyla birlikte döndüğü ölçüde artar! Böylece kalp, dilden çıkan kelimelerin hakikatlerine ve mânalarına dikkat eder. Dolayısıyla tesbih, zihne gelen her türlü vehimden, hayalde beliren nakışlardan veya düşüncelerde dönen kuruntulardan Yüce Allah’ı tenzih etmektir. Hamd ise Yüce Allah’ın ihsanını görmek, kâinatın yaratılışını düşünmek ve Yüce Allah’ın, nimetleri ihsan etmede tek olduğunu bilmektir.” (el-Bikâî, 18/439.)
Soru: “Tesbih”ten kasıt nedir?

Yani sen bunları hidâyete zorlayacak değilsin. Ben seni bununla da sorumlu kılmadım. O yüzden sen onları iman etmeye zorlayan biri değilsin. Ancak sana vahyedileni tebliğ edicisin. (İbn Kesîr, 7/412.)
Soru: Tam olarak davetçinin görevi nedir?

Özellikle ayette zikri geçen şeylerin üzerine kasemde bulunulmasının sebebi, bunların normalde bilinenin aksine hârikulâde ve benzersiz şeyler olmasındandır. Bunlara kadir olan Zat va’dedilen diriltmeyi de yerine getirmeye kadir olandır. (eş-Şevkânî, 5/83.)
Soru: Neden âyetlerde bunlar üzerine özellikle kasemde bulunulmuştur?