Kuran

Yeryüzünde gezme emri, bedenlerle gezmeyi kapsadığı gibi, geçmiş olayların âkıbetlerine bakmak suretiyle göz atıp kalp ile düşünmeyi de kapsar. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 643.)
Soru: Düşünmek için yeryüzünde gezmek sadece yolculuğa has bir durum mudur?

Onların yaptıklarını yapmaktan sakının ki onların başına gelenler sizin de başınıza gelmesin. Zira Yüce Allah’ın hikmet ve adâleti her zamanda ve mekânda geçerlidir. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 643.)
Soru: Kendisinden öncekilerin âkıbetini düşünmesi insana ne gibi bir fayda sağlar?

Yüce Allah’ın (كان اكثرهم مشركين) “Onların çoğu müşrik idi” kavli tümünün yok olmasındaki sebebin sadece şirk olmadığına delâlet etmek için istinaftır/başlangıçtır. Bilakis şirk çoğunda bu helâkin gerçekleşmesinde sebeptir, onun dışındaki mâsiyetler ise içlerinden azında bu helâkin sebebi olmuştur. Veyahut onların kötü âkıbetlerinin sebebi şirkin onların içinde yayılması ve galip gelmesi de olabilir. Bunda şirkin ne kadar büyük bir günah olduğu hususunda bir korkutma vardır. Zira o öyle bir fitnedir ki sadece zalimlere isabet etmez. (Âlûsî, 11/49.)
Soru: Toplulukların helâk olmasının sebepleri nelerdir ve bunların en büyüğü nedir?

Bununla birlikte Yüce Allah onlar hakkında zulmetmeyen âdildir. (İbn Kesîr, 3/420.)
Soru: Sevginin olmaması zulmün mümkün olmasını gerektirir mi?

Şöyle ki: Rahmeti gereği kendisiyle beldelerin ve kulların hayat bulacağı yağmuru üzerinize indirir. Keza onun rahmeti gereği, kulların kendisi sebebiyle kulların kurtuluşu olan rahmetini ve rızkı celbeden etkenlerin neler olduğunu bilmenin tadını alırsınız. Böylece rahmet hazinelerini açacak olan sâlih amelleri arttırmaya iştiyak duyarsınız. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 643.)
Soru: Yüce Allah’ın rahmetini tattığında Müslümanın etkilenmesi nasıl olur?

Onların azaptan kurtulması da; (و كان حقا علينا نصر المؤمنين) “Müminlere yardım etmek de Bize düşer.” Bu konuda işin âkıbetinde düşmanlara karşı zafer ve yardıma nâil olacaklarına dair Nebî’den ﷺ bir müjdeleme vardır. Hasan dedi ki: “Onları Rasûl ile birlikte ümmetlerin azabından kurtardı.” (el-Beğavî, 3/500.)
Soru: Bâtıl ehlinin uzun bir müddet boyunca müminlere musallat olması, o müminlerin ümitsizliğe düşmesini gerektirir mi? Âyetten yola çıkarak bunu açıkla.

(من قبله) “daha önce” ifadesi, insanların kalplerinin ümitsizlikten müjdelenmeye çabucak döndüğünü belirtmek için tekit anlamında tekrar etmiştir. (İbn Cüzeyy, 2/170.)
Soru: İlkin (من قبل) “önce” ifadesi geldikten sonra aynı âyette bunun (من قبله) “daha önce” olarak tekrar edilmesindeki sır nedir?