Kuran

Âlimler der ki: Güneşin batıdan doğuşu anında iman edecek kimseye imanının fayda vermemesinin sebebi, nefsin bütün şehevî arzularının hareketsiz kalması ve bedendeki güçlerinin tamamen dineceği bir şekilde korkunun kalplere girmesi, bunun da neticesinde insanların -kıyametin yaklaşacağına dair kesin inançlarının- tıpkı her türlü mâsiyeti işlemeye çağıran gerekçelerin ölümün yaklaşması esnasında kesilmesi ve bu isteklerin bedenlerinden tamamen çekilmesi hâline benzemesinden dolayıdır. Böyle bir hâlde tevbe edenin tevbesi, kendisine ölümün geldiği kimsenin tevbesinin kabul olunmadığı gibi kabul olunmayacaktır. (Kurtubi, 9/130.)
Soru: Neden güneş batıdan doğduğu zaman iman bir fayda vermez?

Bundaki hikmet açıktır. Çünkü iman, görülmeyene de inanmak ve kulun kendi seçimiyle olması durumunda kişiye fayda verir. Ancak âyetler açığa çıktığı zaman artık her şey açık bir şekilde gözle görülür. O zaman iman etmenin bir faydası kalmaz. Çünkü bu, boğulan veya yanan kimsenin ölümü gördüğü vakit içinde bulunduğu durumu terk etmesine, artık mecburiyetten kaynaklanan bir imana benzer. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 281.)
Soru: Âyetten yola çıkarak -kısaca- gayba iman etmenin önemini açıkla.

İnsan imanı ile hayrı elde eder. Taatler, iyilikler ve takvâ gibi hasletler, kişide iman olduğu zaman fayda verip artar. Kalp imandan hâlî/uzak olduğu vakit bunlardan hiçbir fayda sağlamaz. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 282.)
Soru: Bazen müşrikler şu dünyada hayır amellerini işleyebilir. Peki, âhirette (bu amellerden) hiç istifade eder mi? Neden?

İmam Mücâhid, Yüce Allah’ın “Dinlerini parça parça edip gruplara ayrılanlar var ya” âyeti hakkında der ki: “Onlar bid‘at ve şüphe ehli olan kimselerdir. Onlar şeriatta bid‘at, akılda karışık olan işler içindedirler.” (İbn Teymiyye, 3/117.)
Soru: Bid‘at ehli olanlar bu âyet-i kerîmeye dâhil midirler?

Bu genel olarak böyledir. Daha sonra Yüce Allah, ibadetlerin en şereflisi olanları özellikle zikrederek şöyle buyurdu: “De ki: Şüphesiz benim namazım, kurbanım...” Bunlar (namaz ve kurban), çok büyük şereflerinden ve faziletlerinden dolayı özellikle zikredilmişlerdir. Yine bu ibadetler, Yüce Allah’a olan sevgiye, dini O’na has kılmaya, kalple, dille ve âzalarla O’na yaklaşmaya delildirler. Keza nefse sevimli olan malı, daha çok sevdiği kimseye -Yüce Allah’a- feda etmek anlamına gelen kurban kesmek de O’na yakınlaşmaya en büyük delildir. (Tefsîru’s-Sa‘dî, 282.)
Soru: Namaz ve kurban ibadeti birinci âyete dâhil idi. Neden o ikisini bir daha özellikle zikretti?

Yani benim hayatım ve ölümüm (hepsi); “âlemlerin Rabbi Allah içindir.” Yani beni ancak o diriltip öldürür. Yine denildi ki: “Sâlih amelim ile hayatım, âlemlerin Rabbi olan Allah için ise iman üzere ölmem de (Allah içindir).” (el-Beğavî, 2/86.)
Soru: İnsanın hayatı ve ölümü nasıl Âlemlerin Rabbi olan Allah için olur?

Bu buyruk kendisine isyan eden ve rasûllere karşı gelenlere karşı hesabının ve cezalandırmasının çabuk olması açısından korkutmayı ve onu destekleyip getirdikleri haber ve taleplerde rasûllere tâbi olanlar için ise teşvik etmeyi ve O’nun çok bağışlayan ve merhamet eden olduğunu barındırır. Kullarını bazen rağbet ile cennetin sıfatını, kendi katında bulunanları zikrederek; bazen korkutarak, cehennemi, boyundurukları, azabını, kıyameti ve korkularını zikrederek; bazen de her ikisiyle çağırır. (İbn Kesîr, 2/191.)
Soru: Neden davet bazen korkutmayla bazen teşvik ile bazen de her ikisiyle olur?