قورئان

عن علي: أن النبي -صلى الله عليه وسلم- طلە پێشەوا عەلی دەگێڕنەوە كەشەوێك پێغەمبەری خوا(ﷺ) بەبێ ئاگاداریی پێش وەختە هات بۆ ماڵەكەی من وفاتیمە وهەواڵی ئێمەی پرسی وفەرمووی: (ألا تصلیان؟) واتە: ئەوە نوێژ ناكەن؟ من گوتم: ئێمە لەژێر ویست وئیرادەی خوداین، ئەگەر بیەوێت ئەوا بەئاگاكان دەهێنێتەوە. كاتێك ئەو وەڵامەم بەپێغەمبەر(ﷺ) دایەوە، پێغەمبەر(ﷺ) بەبێ ئەوەی هیچ وەڵامێكم بداتەوە گەڕایەوە، دوایی گوێم لێ بوو دەیدا بەڕانی خۆیدا ودەیفەرموو: وكان الانسان أكثر شیء جدلا. واتە: مرۆڤ لەهەموو شتێك پتر حەزی لەجیدال وگفتوگۆیە. رواه البخاری/ ١١٢٧. ابن عاشور: ١٥/ ٣٤٨.
پرسیار: ئەوەى كەئامۆژگارى چاكە دەكات، بەئەندازەى توانا قسەكانى لێ وەردەگيرێت. ئەم بابەتە ڕوون بكەرەوە.رقه وفاطمةَ ليلًا؛ فقال: «ألا تصليان؟!» فقال علي: يا رسول الله، إنَّما أنفسنا بيد الله؛ إن شاء أن يبعثنا بعثَنا، قال: فانصرف رسول الله حين قلت له ذلك ولم يرجع إليّ شيئًا، ثم سمعته يَضرب فخذه ويقول: (وكان الإنسان أكثر شيء جدلًا). ابن عاشور:15/348.
السؤال: الناصح بخير يُقابل بالقبول قدر المستطاع، وضح ذلك.

زۆرێك لەخەڵكی دوای ئەوەی هەق وڕاستییان بۆ دەركەوت، كەچی هەر چەلەحانێ دەكەن وچەناگە دەدەن ودەیانەوێت بەناهەق وچەوتە ڕێگا هەق وڕاستەڕێگا لەناوبەرن، بۆیە خوای گەورە فەرمووی: (وكان الإنسان أكثر شيء جدلًا) واتە: مرۆڤەكان پێش هەموو شتێك خەریكی چەلەحانێ وچەناگەدانن، لەكاتێكدا ئەو كارە شیاوی ئەوان نییە وكارێكی دوور لەویژدانە. ئەوەی كەمرۆڤ بۆ ئەو كارە وبۆ باوەڕنەهێنان بەخوای گەورە ڕادەكێشێت، تەنها ستەم ودوژمنایەتییە، نەك كەمتەرخەمی كردن لەڕوونكردنەوە وبەڵگەی ڕوون وڕەوان. سەعدى: ٤٨٠.
پرسیار: ئايا چەلەحانێ كردن وچەناگەدان بەرامبەر زانايان چاكە بەدواى خۆيدا دەهێنێت؟ چ شتێك دەبێتە هۆكارى ئەوەى كەمرۆڤ لەئاست پەيڕەوانى ڕێگاى ڕاست وهەقدا زۆر چەلەحانێ بكات؟

جیاوازی خستە نێوان ئەو نیشانانەی كەبەڵگەن لەسەر زانست -ئەو زانستەی كەبەژیری دەزانرێت كەنیشانەی خوای گەورەیە- لەگەڵ هۆشداریدان، هۆشداریدان هەواڵدانە لەڕوودانی شتێكی ترسناك، وەك ئەو هەواڵانەی كەپێغەمبەران داویانە بەتاوانباران لەبارەی هاتنی سزا، جا ئەمە بەهەواڵدان -لە لایەن پێغەمبەرانەوە. و- دەزانرێت نەك بەهۆی ژیری وئاوەز. الجامع الكلام: ٤/ ٢٦٠.
پرسیار: چ جياوازيیەك لەنێوان نيشانەكان وهۆشداريیەكاندا هەيە؟

(وما نرسل المرسلين إلا مبشرين) واتە: مزگێنی بەهەشت دەدەن بەو كەسانەی كەباوەڕیان هێناوە (ومنذرين) واتە: ئەو كەسانە دەترسێنن كەكافر بوون وباوەڕیان نەهێناوە. قورتوبى: ١٣/ ٣١١.
پرسیار: دوو شێواز لەشێوازەكانى بانگخوازیى باس بكە كەلەم ئايەتەدا هاتووە..

ئەم ئایەتە هەڕەشەیەكی تێدایە بۆ ئەو كەسانەی كەدوای ناسینی هەق وڕاستەقینە، شوێنی ناكەون، هەڕەشەكەش ئەوەیە كەپەردە ولەمپەرێك دەكەوێتە نێوان ئەو جۆرە كەسانە وهەق وڕاستەقینەوە ولەداهاتوودا توانای ئەوەیان نابێت كەشوێن هەق وڕاستەقینە بكەون. ئەمە گەورەترین ترسێنەر ولەمپەرە كەبەهۆی وازهێنان لەهەق وڕاستەقینەوە پەیدا دەبێت. سەعدى: ٤٨١.
پرسیار: جياوازى هەيە لەنێوان ئەو كەسەى كەبە نەفامى پشتى لەهەق وڕاستەقينە كردووە لەگەڵ ئەو كەسەى كەهەق وڕاستەقينە دەناسێت وشوێنى ناكەوێت، ئەم بابەتە ڕوون بكەرەوە.

واتە: كێ هەیە بەئەندازەی ئەو كەسە ستەمكار بێت كەبەهۆی نیشانەكانی خودای مەزنەوە پەند وئامۆژگاری كرابێت، بەڵام بەهیچی نەژمێرێت ووەریان نەگرێت، ئەو كەسانە لەهەموو كەسێك زیاتر ستەم لەخۆیان دەكەن. قورتوبى: ١٣/ ٣١٢.
پرسیار: كێ لەهەمووان زياتر ستەم لەخۆى دەكات؟

ئەم ئایەتە چەند بابەتێكی فیقهی وشەرعی لەخۆ گرتووە، وەك: سەفەری مرۆڤی زانا بەمەبەستی زیادكردنی زانست وزانیارییەكانی، هاوكاری وەرگرتن لەكاتی سەفەر بەمەبەستی زیاتر كردنی زانیاری لەخزمەتكار وهاوڕێ، بەهەل زانینی دیدار لەگەڵ زانا وپیاوە بەڕێزەكاندا -تەنانەت ئەگەر لەشوێنێكی دووریش بن- پێشینە باشەكان خوویان بەو كارەوە گرتبوو وباشترین بەهرەیان لەو ڕێگەیەوە دەست دەكەوت، هەر بۆیە هەنگاوی گەورەیان بۆ زانست هەڵدەگرت وباشترین ناوبانگ وگەورەیی وڕێزیان دەستكەوت. پێشەوا بوخاری دەفەرمووێت: جابری كوڕی عەبدوڵڵا بەمەبەستی دەسكەوتنی یەك فەرموودە نزیكەی یەك مانگ سەفەری كرد، تا گەیشتە لای عەبدوڵڵای كوڕی ئونەیس وفەرموودەكەی لێ وەرگرت. قورتوبى: ١٣/ ٣١٨.
پرسیار: ئەوانەى بەدواى زانستدا دەگەڕێن، چ پەند وئامۆژگارييەك لەم چيرۆكەى حەزرەتى موسا وەردەگرن؟