قرآن

از علی س روایت شده كه شبی پیامبر ج بدون اطلاع قبلی به منزل من و فاطمه آمد و از ما پرسید: «أَلَا تُصَلِّيَانِ؟!»؛ «آیا نماز نمی‌گزارید؟!» من گفتم: ما در اختيار الله هستيم، اگر بخواهد ما را از خواب بيدار می‌كند. وقتی اين سخن را به رسول الله ج گفتم، او بدون این‌که پاسخی بدهد بازگشت. سپس شنیدم که به رانش می‌زد و می‌فرمود: ﴿وَكَانَ ٱلۡإِنسَٰنُ أَكۡثَرَ شَيۡءٖ جَدَلٗا﴾ [صحیح بخاری: 1127]. ابن عاشور: 15/ 348.
پرسش: این مطلب را توضیح دهید که نصیحت‌کننده به کار نیک، تا حد توان مورد پذیرش قرار می‌گیرد.

بسیاری از مردم پس از این‌که حق برای‌شان مشخص شد در آن مجادله می‌کنند، و به باطل جدل می‌کنند تا حق را با آن از بین ببرند؛ از این رو فرمود: ﴿وَكَانَ ٱلۡإِنسَٰنُ أَكۡثَرَ شَيۡءٖ جَدَلٗا﴾ یعنی: انسان‌ها بیش از هر چیز به مجادله و نزاع می‌پردازند، در حالی که این کار زیبندۀ آنان نیست و غیر منصفانه است. آن‌چه که انسان را به این کار و عدم ایمان به الله می‌کشاند، فقط ستم و دشمنی است، نه کوتاهی‌کردن در بیان و دلیل و برهان حق. سعدی: 480.
پرسش: مجادلۀ زیاد با علما و جویندگان علم آیا خیری به همراه دارد؟ چه چیزی باعث می‌شود که انسان در برابر پیروان حق بسیار جدال کند؟

با این بیان، جدایی قائل شد میان آیات دلالت‌کننده بر علم که با عقل دانسته می‌شود آن‌ها دلایل پروردگار هستند و میان انذارها که از امور ترسناک خبر می‌دهند؛ مانند خبردادن پیامبران از عذاب گردنکشان، که شامل خبر و انذار است. ابن تیمیه: 4/ 260.
پرسش: چه تفاوتی میان آیات و انذارها وجود دارد؟

﴿وَمَا نُرۡسِلُ ٱلۡمُرۡسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ﴾ یعنی: بشارت‌دهنده به بهشت برای کسانی که ایمان آورند، ﴿وَمُنذِرِينَ﴾ یعنی: ترساننده از عذاب برای کسانی که کفر ورزند. قرطبی: 13/ 311.
پرسش: دو مورد از روش‌های دعوت به سوی الله را که در آیه آمده نام ببرید.

در آیه برای کسانی که حق را پس از این‌که شناختند رها می‌کنند این تهدید وجود دارد که میان آنان و حق حایل ایجاد می‌شود و در آینده توانایی دست‌یافتن به آن را نخواهند داشت. این بزرگ‌ترین ترساننده و بازدارنده از ترک حق است. سعدی: 481.
پرسش: تفاوت وجود دارد میان کسی که دانسته از حق روی می‌گرداند و کسی که ندانسته مرتکب این امر می‌شود. این مطلب را بر اساس آیه توضیح دهید.

یعنی: هیچ‌کس ستمکارتر بر خودش نیست از کسی که به نشانه‌های پروردگارش پند داده شود اما آن‌ها را سبک بشمارد و از پذیرش آن‌ها خودداری کند. قرطبی: 13/ 312.
پرسش: ستمکارترین مردم بر خودش کیست؟

مسایل فقهی ذیل در این آیه وجود دارد: سفر عالم به هدف افزودن بر علم خویش، یاری‌گرفتن در این کار از خدمتکار و همراه، غنیمت‌شمردن دیدار با فضلا و علما- حتی اگر در سرزمین دوری باشند-. سلف صالح بر این کار عادت داشتند و بیشترین بهره و موفقیت را از این طریق کسب می‌کردند؛ بنابراین گام‌های استواری در علوم برداشتند و به بهترین یاد و مزد و فضیلت دست یافتند. بخاری می‌گوید: جابر ابن عبدالله برای دریافت یک حدیث مسافت یک ماه را تا نزد عبدالله بن اَنیس ش پیمود. قرطبی: 13/ 318.
پرسش: جویندۀ علم چه درسی از سفر موسی ÷ می‌آموزد؟