قورئان

(مانای ئایەتەكە لەتەفسیری م هەژارەوە: ئەوانەی خودانەناسن پێت ئێژن: تۆ پێغەمبەر نیت. بێژە: خودا وكەسێك كەزانستی كتاوی لەلایە (واتە: ئەهلی كیتاب. و) بۆ شایەتی نێوان من وئێوە بەسە.و.).
خوای گەورە بۆیە فەرمانی داوە كەئەهلی كیتاب بەشایەت بگیرێن، چونكە ئەوان شایستەی ئەوەن كەبەشایەت بگیرێن، لەهەر بوارێكدا شایەتی لەو كەسانە وەردەگیرێت كەئاگاداری ئەو بوارەن، نەك لەكەسانێك كەلێی بێ ئاگان، وەك هاوەڵپەرستە نەخوێنەوارەكانی ناو عەرەب وهەموو ئەو نەخوێنەوارانەی كەبەشایەت گرتنیان هیچ سوودێكی ئەوتۆی نییە، چونكە بێ ئاگان لەبابەتەكە. سەعدى: ٤٢٠ـ ٤٢١.
پرسیار: بۆچى تەنها ئەهلى كيتاب (واتە: جوولەكە ومەسيحيەكان) وەك شايەت هەڵبژێراون؟

(لتخرج الناس من الظلمات إلى النور) واتە: بەهۆی كتێبەوە -كە مەبەست قورئانە- خەڵكی لەتاریكی كوفر وگومڕایی ونەفامی دەربهێنیت بۆ لای نووری باوەڕ وئیمان وزانست. ئەم دەستەواژەیە وەك نموونە باسكراوە، چونكە كوفر بەتاریكی چوێنراوە وئیسلام بەتیشك وڕۆشنایی. قورتوبى: ١٢/ ١٠٢.
پرسیار: كەسێك كەبيەوێت تاريكى لەدڵى خۆى دەربهێنێت ولەجێى ئەوە تيشك وڕۆشنايى دابنێت، دەبێت چى بكات؟

هاتنی (العزيز الحميد) دوابەدوای باسكردنی ئەو ڕێگایەی كەبەرەو لای خودا دەچێت، ئاماژەیە بەوەی كەهەر كەسێك ئەو ڕێگایە بگرێتەبەر بەهۆی دەسەڵات وهێزی خوداوە، بەدەسەڵات وبەهێز دەبێت، تەنانەت ئەگەر جگە لەخوای گەورەش هیچ هاوكار وپشتیوانێكی نەبێت، جا ئەو جۆرە كەسانە كاریان ڕاست دێـت وئاقیبەت وئەنجامیان بەرەو خێر وچاكە دەڕوات. سەعدى: ٤٢١.
پرسیار: هاتنى هەردوو ناوى (العزيز الحميد) دوابەدواى باسكردنى وشەى ( صراط ) ئاماژەيە بەچ شتێك؟

ئەم ئایەتە هەموو ئەو كەسانە دەگرێتەوە كەڕێگەی خودا ون دەكەن وفەزڵی چێژ وخۆشیی ئەم دونیایە وو ناز ونیعمەتەكانی ئەم دونیایە دەدەن بەسەر ناز ونیعمەتەكانی ئەو دونیا.. پێغەمبەری خوا(ﷺ) فەرموویەتی: “أنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ الْأَئِمَّةُ الْمُضِلُّونَ» رواه احمد ٢٧٤٨٥. واتە: سەبارەت بەئێوە لەهەموو شتێك زیاتر لەو پێشەوایانە دەترسم كەخەڵكی گومڕا دەكەن!. ئەم فەرموودەیە فەرموودەیەكی صەحیحە، هەر لەم سەردەمەی خۆماندا زۆرێك هەن كەپێشەوای گومڕاكەرن (دەنگیان بەهەموو لایەك دەگات ولەجیاتی ئەوەی ڕێنوێنی خەڵكی بكەن، كەچی خەڵگی بەرەو گومڕایی دەنێرن ولەڕێی ڕاستیان لادەدەن. و). هەندێكیش دەڵێن: (يستحبون) واتە: لەڕێگەی ناشەرعییەوە هەوڵ بۆ دونیا دەدەن. قورتوبى: ١٢/ ١٠٤.
پرسیار: ئەو كەسانەى كەخواى گەورە لەم ئايەتەدا سەركۆنەى كردوون، چ جۆرە سيفەتێكيان هەيە بۆ ئەوەى بيانناسين وخۆمانيان لێ بپارێزين؟

ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كەزانستی ڕێزمان وزمانی عەرەبی كەهۆكاری تێگەیشتنە لەقورئان، زانستێكی گرنگ وپەسەندە وفێربوونی ئەو زانستە كارێكی ڕەوا وباشە و(پێویستە ئەوانەی كەدەبنە پێشەوا وڕێ پیشاندەری خەڵكی، شارەزاییەكی باشیان لەو زمانەدا هەبێت وڕێزمانی عەرەبی بەباشی بزانن، بۆ ئەوەی توشی هەڵە نەبن ودەقەكانی ئایەت وفەرمودە بەناڕێكی لەیەك نەدەنەوە وخۆیان وخەڵكیش توشی گومڕایی نەكەن. و) چونكە ئەوەی كەخوای گەورە بۆ پێغەمبەری(ﷺ) ناردووە، تێگەیشتن لێی بەبێ ئەم زانستە، هەیهاتە!. سەعدى: ٤٢١.
پرسیار: ئەم ئايەتە چۆن دەبێتە بەڵگە بۆ ئەوەى كەفێربوونى زمان وڕێزمانى عەرەبى كارێكى گرنگە؟

(وذكرهم بأيام الله) واتە: باسی سزاكانی خودا بكە، ئەو سزایانەی كەبەسەر گەلانی پێشوودا باراندوویەتی. هەندێكیش دەڵێن: باسی ئەو ناز ونیعمەتانە بكە كەخوای گەورە دابووی بەبەنی ئیسرائیل، ڕستەی ( بأيام الله ) هەم ناز ونیعمەت دەگرێتەوە، هەم سزا، بۆیەش بەوشەی (أیام) لێكدرایەوە (أیام واتە: ڕۆژگار. و) چونكە هەم ناز ونیعمەتەكان وهەمیش سزاكان لەناو ڕۆژگارەكاندا ڕوویانداوە، ئەمەش بۆ ئەوەی ڕۆژگارەكان بەهەند وەربگیرێن، وەك دەگوترێت: ڕۆژی فڵانە شت وڕۆژی فیسارە شت. ابن جزى: ١/ ٤٤١.
پرسیار: يەكێك لەهۆكارەكانى برەودان وبەهێز كردنى بيروباوەڕ، خوێندنەوەى بەسەرهاتى پێشينان وئەو ڕووداوانەيە كەلەمێژوودا ڕوويانداوە، ئەم باسە ڕوون بكەرەوە.

خوای گەورە لەچەند شوێنێكدا دەفەرمووێت: (إن في ذلك لآيات لكل صبار شكور) سەبر وخۆڕاگری وسوپاس وستایش لەهەمبەر ئەو ئاسانی وسەختی، خۆشی وناخۆشی، چاكە وخراپانەیە كەپەروەردگار لەچارەی مرۆڤدا نووسیونی، واتە: دەبێت مرۆڤ بەسەبر پێشوازی لەبەڵا وموسیبەت -و بەستایشی خودا پێشوازی لەناز ونیعمەت بكات، هەندێك لەناز ونیعمەتەكان بریتین لەو كارە چاكانەی كەخوای گەورە بۆ بەندەكانی ئاسان كردووە، هەندێكیش لەناز ونیعمەتەكان لەدەرەوەی دەسەڵاتی مرۆڤدان. الجامع الكلام: ٤/ ١٠٧.
پرسیار: دەبێت مرۆڤى باوەڕدار لەبەرامبەر ئەو شتانەى كەخودا لەچارەى نووسيوە، خۆڕاگر وبەسەبر وسوپاسگوزار بێت، ئەم باسە ڕوون بكەرەوە.