قرآن

این آیه بر آماده‌باش و عدم تسلیم در برابر دشمن در تمام احوال تاکید دارد؛ زیرا هیچ مصیبتی به لشکر اسلام نمی‌رسد مگر این‌که در احتیاط و آمادگی، کوتاهی کنند. قرطبی: 7/ 109.
پرسش: چرا مسلمانان به آمادگی و هوشیاری در کار فرمان یافتند؟

آیه دلالت دارد بر این‌که سزاوارتر و بهتر است که پشت سر یک امام نماز ادا کنند؛ هر چند اخلالی ایجاد کند که اگر نماز را پشت سر چند امام ادا می‌کردند این اخلال انجام نمی‌شد. این امر، اتحاد و اتفاق‌نظر مسلمانان را حفظ می‌کند و مانع اختلاف و پراکندگی می‌گردد. به‌علاوه، ترس و وحشت بیشتری بر قلوب دشمنان می‌اندازد. سعدی: 198.
پرسش: توضیح دهید که آیه چگونه بر اهمیت اتحاد مسلمانان و عدم تفرقۀ آنان دلالت دارد؟

آیه از دو وجه دلالت دارد بر این‌که نماز جماعت فرض عین است؛ وجه اول: الله تعالی به ادای نماز جماعت در این حالت سخت، یعنی زمانی که ترس از دشمن شدت یافته و باید در برابر حملۀ او محتاط و آماده بود، دستور داده است؛ بنابراین جماعت در حال امنیت و آرامش به طریق اولی و سزاوارتر واجب است. وجه دوم: کسانی که نماز خوف به جای می‌آورند بسیاری از شروط و لوازم نماز را ترک می‌کنند و نیز افعال زیادی که سایر نمازها را باطل می‌کنند در این نماز مورد عفو قرار گرفته‌اند؛ این موارد دلیلی جز تأکید بر وجوب جماعت ندارند؛ زیرا هیچ تعارضی میان واجب و مستحب نیست و اگر جماعت واجب نبود، هرگز این امورِ لازم، به خاطر جماعت ترک نمی‌شد. سعدی: 198.
پرسش: وجوب نماز جماعت از این آیه چگونه استنباط می‌شود؟

از آن‌جا که فرمان احتیاط در برابر دشمن، چیرگی و نیرومندیِ دشمن را القا می‌کرد، این گمان را با وعدۀ پیروزی مسلمانان و خواری دشمن نفی کرد؛ تا دل‌های فرمان‌یافتگان را تقویت کند و بدانند که احتیاط و پیشگیری، به خودی خود عبادت است. آلوسی: 5/ 137.
پرسش: چرا آیه با تهدید کافران پایان یافت؟

الله تعالی به ذکر زیاد پس از نماز خوف فرمان می‌دهد. اگر چه گفتن ذکر پس از سایر نمازها نیز مشروع است و مورد تشویق قرار گرفته، اما در این‌جا مؤکدتر است؛ زیرا اموری مانند تخفیف در ارکان نماز و اجازه به عبور و مرور و... در این نماز وجود دارد که در سایر نمازها نیست. ابن کثیر: 1/ 521.
پرسش: چرا فقط به گفتن ذکر پس از نماز خوف تصریح شد؟

دردمندی نباید شما را [از تعقیب دشمن] بازدارد؛ زیرا شما از الله می‌ترسید و این ترس باید باعث شود بیش از آن‌که از درد می‌پرهیزید، از الله بپرهیزید، در حالی که دشمنان از این ترس برخوردار نیستند و برای پیروزی دین باطل خویش رنج و درد را تحمّل می‌کنند، پس سستی هرگز سزاوار شما نیست. آلوسی: 5/ 138.
پرسش: ترس از الله و امید به او تعالی، مجاهد را از احساس خواری و سستی می‌رهاند. این مطلب را توضیح دهید.

علما گفته‌اند: اگر نفاق گروهی، برای مسلمانان آشکار شد، شایسته نیست که برخی به دفاع و حمایت از آنان، با دیگران مجادله کنند؛ زیرا این امر در زمان پیامبر ج واقع شد و آیۀ زیر در مورد آنان نازل گردید: ﴿وَلَا تَكُن لِّلۡخَآئِنِينَ خَصِيمٗا﴾. قرطبی: 7/ 116.
پرسش: دفاع از منافقان چه حکمی دارد؟