قرآن

بیان نزول قرآن در شب نه روز، بیانگر فضیلتی است که به شب اختصاص دارد. آیات و روایات زیادی شبیه این آیه وجود دارد؛ برخی آیات بدین قرار است: ﴿سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِيٓ أَسۡرَىٰ بِعَبۡدِهِۦ لَيۡلٗا﴾ [الإسراء: 1]، ﴿وَمِنَ ٱلَّيۡلِ فَتَهَجَّدۡ بِهِۦ نَافِلَةٗ لَّكَ﴾ [الإسراء: 79]، ﴿وَمِنَ ٱلَّيۡلِ فَسَبِّحۡهُ وَأَدۡبَٰرَ ٱلسُّجُودِ﴾ [ق: 40]، ﴿إِنَّ نَاشِئَةَ ٱلَّيۡلِ هِيَ أَشَدُّ وَطۡ‍ٔٗا وَأَقۡوَمُ قِيلًا﴾ [المزمل: 6] و ﴿كَانُواْ قَلِيلٗا مِّنَ ٱلَّيۡلِ مَا يَهۡجَعُونَ﴾ [الذاريات: 17]. از جمله احادیث مربوط به این موضوع نیز می‌توان این حدیث را بیان کرد: «يَنْزِلُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ» [صحیح بخاری: 1145 و 6321 و 7494؛ صحیح مسلم: 758] «در یک سوم پایانیِ هر شب پروردگارمان به آسمان دنیا می‌آید». بنابراین، شب با عطا و بخشش‌های الهی و با تجلیات پروردگار به بندگانش خاص‌تر است؛ به سبب این‌که قلب فارغ است و کارها متوقف شده و آرامش حکم‌فرماست، و ترس و بیم بیشتری برای استحضار و صفای قلب وجود دارد. شنقیطی: 9/ 38.
پرسش: چرا نزول قرآن در این‌جا فقط به شب اختصاص داده شد و روز ذکر نشد؟

با توجه به سیاق کلام، ضمیر ﴿أَنزَلۡنَٰهُ﴾ به قرآن بازمی‌گردد؛ این امر قرآن را از سه وجه بزرگ و محترم قرار می‌دهد: وجه اول این‌که ضمیر قرآن را بدون اسم ظاهرش بیان کرد که بر شهرت قرآن و بی‌نیازی آن از بیان نامش دلالت دارد. وجه دوم این‌که در بهترین وقت نازل شد و وجه سوم این‌که الله تعالی نزول آن را به خودش نسبت داد. ابن جزی: 2/ 593.
پرسش: آیه از چند وجه بر تعظیم قرآن دلالت دارد؟ توضیح دهید.

آیه بر انحراف کامل اهل کتاب دلالت دارد؛ زیرا به سبب علمی که داشتند سزاوارتر از مشرکان بودند بر این‌که بر هدایت اجتماع کنند. بنابراین لجاجت و مخالفت عالم، سخت‌تر از مخالفت جاهل است. بقاعی: 22/ 192.
پرسش: چرا اهل کتاب قبل از مشرکان مورد سرزنش قرار گرفتند؟

در این‌جا اهل کتاب به این سبب به صورت خاص بیان شدند که نام سیدنا محمد ج را در کتاب‌های‌شان می‌دیدند و از صحت نبوت او آگاه بودند. ابن جزی: 2/ 597.
پرسش: در این آیه چرا فقط اهل کتاب بیان شد، در حالی که در ابتدای سوره همراه با دیگران بیان شدند؟

﴿وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ﴾ یعنی: رویگرداننده از شرک به سوی توحید. ﴿وَيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ﴾ که برترین عبادت بدنی است، ﴿وَيُؤۡتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ﴾ که نیکی به فقرا و نیازمندان است، ﴿وَذَٰلِكَ دِينُ ٱلۡقَيِّمَةِ﴾ یعنی: آیین پابرجا و عادل، یا امت مستقیم و معتدل. بسیاری از ائمه- مانند زهری و شافعی- با استدلال به این آیه گفته‌اند اعمال بخشی از ایمان است. ابن کثیر: 4/ 540.
پرسش: با توجه به آیه توضیح دهید که ایمان عبارت است از: تصدیق قلبی، گفتار زبانی و عمل به ارکان.

نماز و زکات با وجود این‌که مصداق عبادت هستند، به سبب برتری و فضیلتی که دارند و نیز به این دلیل که هر کس این دو عبادت را انجام دهد تمام احکام دین را برپا می‌دارد، به صورت جداگانه نیز ذکر شدند. سعدی: 932.
پرسش: چرا نماز و زکات با وجود این‌که مصداق عبادت هستند به صورت جداگانه نیز بیان شدند؟

آیه بر وجوب نیت در عبادات دلالت دارد؛ زیرا اخلاص، عملی قلبی است و عبارت است از این‌که فقط خشنودی الله مورد نظر باشد. قرطبی: 22/ 412.
پرسش: آیه بر کدام اصل بزرگ دلالت دارد؟