قرآن

آغاز کلام با عبارت ﴿إِنَّ رَبَّكَ يَعۡلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ﴾ بر تحسین و تمجید از پیامبر ج اشاره دارد؛ زیرا حق برخاستن در شب را که بدان فرمان یافته بود به کامل‌ترین وجه به جای می‌آورد و به این امر اهتمام می‌ورزید، سپس به مقدار معین در آن یعنی نصف یا اندکی کمتر از نصف یا بیشتر از نصف بسنده می‌کرد، بلکه به کم‌ترین مقدار – یعنی نزدیک یک سوم شب- عمل می‌کرد، چنان‌که اشخاصِ بااِراده چنین عادتی دارند. ابن عاشور: 29/ 280.
پرسش: چرا آیه با عبارت ﴿إِنَّ رَبَّكَ يَعۡلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ﴾ آغاز شد؟

الله سبحانه عذرهای‌شان را این‌گونه بیان فرمود: ﴿عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرۡضَىٰ﴾ پس نمی‌توانند نماز شب را برپا دارند، ﴿وَءَاخَرُونَ يَضۡرِبُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ يَبۡتَغُونَ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ﴾ یعنی: کسانی که برای تجارت و کسب سود در روی زمین به سفر می‌روند و در رزق و روزی الله امور مورد نیاز زندگی‌شان را جستجو می‌کنند، پس نمی‌توانند نماز شب ادا کنند، ﴿وَءَاخَرُونَ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ﴾ یعنی: مجاهدان که نمی‌توانند نماز شب بگزارند. الله سبحانه سه سبب برای رفع وجوب نماز شب بیان کرد و به خاطر این عذرها که برای برخی از افراد ایجاد می‌شود وجوب نماز شب را از تمام امت برداشت. شوکانی: 5/ 322.
پرسش: چه عذرهایی برای ترک نماز شب در آیه بیان شده است؟

جملۀ ﴿إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمُۢ﴾ برای بیان علت دستور استغفار است؛ یعنی: به این دلیل که الله بسیار آمرزنده و مهربان است از او آمرزش بخواهید. هدف از بیان این علت، تشویق و ترغیب به استغفار است، چون امید اجابت آن وجود دارد. دو صفت مذکور که با صیغۀ مبالغه بیان شدند، بر وعدۀ اجابت اشاره دارد. ابن عاشور: 29/ 290.
پرسش: چرا آیه با عبارت ﴿إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمُۢ﴾ پایان یافت؟

احتمال دارد که لباس معروف منظور باشد و به پاکیزه‌ساختن آن از نجاست‌ها در تمام اوقات، به‌خصوص هنگام ادای نماز دستور داده شده باشد؛ چون طهارت ظاهر، بخشی از طهارت باطن است. سعدی: 895.
پرسش: امر به پاکیزه‌کردن لباس، چگونه بر پاکیزه‌کردن قلب از بیماری‌های قلبی دلالت می‌کند؟

از محمد بن سیرین روایت شده که در مورد ﴿وَثِيَابَكَ فَطَهِّرۡ﴾ گفت: لباست را با آب بشوی. یونس چنین به من روایت کرد كه ابن وهب به ما خبر داد: ابن زید در مورد ﴿وَثِيَابَكَ فَطَهِّرۡ﴾ گفت: مشرکان خودشان را پاکیزه نمی‌کردند، الله به پیامبر دستور داد که هم خودش و هم لباسش را پاکیزه گرداند. طبری: 23/ 12.
پرسش: منظور از تطهیر لباس در آیه چیست؟

زمخشری می‌گوید: اصطلاح ﴿يَوۡمٌ عَسِيرٌ﴾ معنای ﴿غَيۡرُ يَسِيرٖ﴾ را می‌رساند و نیازی به گفتن این اصطلاح نیست، اما به این دلیل بیان شد تا مشخص شود سختی روز قیامت مانند سختی دنیا نیست که امید آسانی در آن وجود داشته باشد. این امر، باعث افزودن بر تهدید کافران و بشارت بر مومنان به آسانیِ این روز بر آنان است. این احتمال نیز وجود دارد که دو معنای مستقل داشته باشند، یعنی کلامی مستقل برای توصیف این روز و برای بیان هراس شدید آن برای همگی باشد. شنقیطی: 8/ 363.
پرسش: دلیل تقابل ﴿عَسِيرٌ﴾ و ﴿غَيۡرُ يَسِيرٖ﴾ چیست؟

غایب نیستند، یعنی: نزدش حاضر هستند و برای امور تجاری سفر نمی‌کنند و این کار را بردگان و کارگزاران‌شان انجام می‌دهند، اما آنان کنار پدرشان هستند و او از آنان برخوردار و بهره‌مند می‌شود... حضور فرزندان انسان در کنارش، نعمت را کامل می‌کند. ابن کثیر: 4/ 442.
پرسش: حاضربودن فرزندان انسان در کنار او چه نعمتی است؟