قرآن

دلالت دارد بر این‌که هر کس کارش را به الله واگذار کند الله همراه اوست. ابن جزی: 2/ 282.
پرسش: چه نکته‌ای از این دو آیه استنباط می‌شود؟

یعنی: او را از آسیب‌ها و شکنجه‌ها حفظ کرد، پس به جستجویش پرداختند اما او را نیافتند؛ زیرا امرش را به الله واگذار کرد. قرطبی: 18/ 363.
پرسش: مومنِ خاندان فرعون وقتی کارش را به الله تعالی واگذار کرد چه اتفاقی برایش افتاد؟

غرق‌شدن به این سبب بدترین عذاب نامیده شد که انسانِ غرق‌شده مدتی با محبوس‌شدنِ نفس عذاب می‌بیند، در حالی که بر روی آب می‌آید و در آن فرو می‌رود و هول و هراس امواج، او را به وحشت می‌اندازد و یقین دارد که نابود می‌شود، سپس به صورت زنده و مرده خوراک کوسه‌ها و نهنگ‌ها می‌شود. آن‌چه گفته شد درد و عذاب غرق‌شده در دنیاست، خواری و رسوایی او پس از مرگ نیز به این قرار است که مردم در مورد او سخن می‌گویند. ابن عاشور: 24/ 158.
پرسش: چرا غرق‌شدن، بدترین عذاب نامیده شد؟

ارواح‌شان تا برپایی قیامت هر صبح و شام بر آتش عرضه می‌شود؛ و در روز قیامت ارواح و بدن‌های‌شان با هم در آتش جمع می‌شوند؛ بنابراین فرمود: ﴿وَيَوۡمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدۡخِلُوٓاْ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ أَشَدَّ ٱلۡعَذَابِ﴾ یعنی: دردناکترین و بزرگ‌ترین عذاب. ﴿ٱلنَّارُ يُعۡرَضُونَ عَلَيۡهَا غُدُوّٗا وَعَشِيّٗا﴾: بر عذاب برزخ در قبرها دلالت دارد. ابن کثیر: 4/ 83.
پرسش: نحوۀ دلالت آیه بر وجود عذاب قبر را بیان کنید.

امکان دارد که این سخن ضعیفان به بزرگان، حقیقت داشته باشد و به قصد کنایه و امثال آن نباشد؛ چون برخاسته از عادت‌شان است که در دنیا برای حل مشکلات‌شان به آنان پناه می‌بردند؛ بنابراین گمان می‌کنند که در این مکان نیز آنان سرپرست امورشان هستند، به همین سبب، مستکبران به گونه‌ای پاسخ می‌دهند که در آن روز مثل ضعیفان ناتوان و دست خالی هستند و می‌گویند: ﴿إِنَّا كُلّٞ فِيهَآ﴾؛ یعنی اگر می‌توانستیم مشکل شما را برطرف سازیم، مشکل خودمان را برطرف می‌کردیم. همچنین امکان دارد که ضعیفان این سخن را از روی کنایه و به قصد سرزنش بر زبان آورند؛ یعنی شما ما را به آیین شرک فرا می‌خواندید و نتیجه‌ آن شد که ما گرفتار عذاب شدیم، پس آیا اکنون می‌توانید عذاب را از ما دور کنید؟!. ابن عاشور: 24/ 161.
پرسش: قول ضعفا به بزرگان که در آیه آمده است چه فایده‌ای در بر دارد؟

این آیه، مایۀ پند و عبرت بزرگان و رهبران امت‌هاست... زیرا اگر کارها و اعمال اشتباهِ آنان در مورد خودشان و امت‌های‌شان، بر اساس علم به پیامدها باشد، قطعا سزاوار هستند که در دنیا و آخرت خوار و رسوا شوند؛ چنان‌که الله تعالی می‌فرماید: ﴿وَلَيَحۡمِلُنَّ أَثۡقَالَهُمۡ وَأَثۡقَالٗا مَّعَ أَثۡقَالِهِمۡۖ﴾ [العنكبوت: 13] «و حتماً بارِ سنگین (گناه) خود و بارهای سنگین (گناه پیروان‌شان) را همراه بارِ سنگین خود به دوش خواهند کشید»، ولی اگر از عواقب کوتاهی‌ها و اشتباهات‌شان اطلاع ندارند و خودشان را در تنگناهای سرپرستی قرار می‌دهند، قطعا از این‌که به کفایت و لیاقت‌شان برای اداره امور امت اطمینان نداشته‌اند و آن را بدون تفکر و کورکورانه پذیرفته‌اند تا دچار لغزش شوند و به پرتگاه بیفتند، مورد نکوهش هستند. ابن عاشور: 24/ 163.
پرسش: چه پند و عبرتی از آیه برای رهبران و سران به دست می‌آید؟

اضافه‌شدن ﴿رَبّ﴾ به ضمیر جمعِ مخاطب، نوعی تشویق به دعا است؛ یعنی امکان این‌که دعای شما اجابت شود، بیشتر است، و از آن‌جا که گمان می‌کنند دعای فرشتگان زودتر و بهتر اجابت می‌شود، درخواست می‌کنند که یک روز از مدت عذاب‌شان کم شود و این درخواست برای‌شان سودمندتر از کم‌کردن شدت آتش است که از بزرگان‌شان طلب می‌کنند. ابن عاشور: 24/ 164.
پرسش: اضافه‌شدن واژۀ ﴿رَبّ﴾ به ضمیر مخاطب ﴿كُمۡ﴾ چه نکته‌ای در بر دارد؟