قرآن

یعنی: هر گاه بیماری و سختی و آسیب دیگری به این کافران رسد پروردگارشان را می‌خوانند؛ به عبارتی: برای زدودن آسیبی که به آنان رسیده است از الله یاری می‌خواهند، در حالی که فقط به سوی او روی آورده‌اند و نمادها (بت‌ها) را رها کرده‌اند؛ زیرا می‌دانند که هیچ کاری از دست نمادها (بت‌ها) بر نمی‌آید. ﴿ثُمَّ إِذَآ أَذَاقَهُم مِّنۡهُ رَحۡمَةً﴾ یعنی: هر گاه سلامتی و عافیتی به آنان ببخشیم، ﴿إِذَا فَرِيقٞ مِّنۡهُم بِرَبِّهِمۡ يُشۡرِكُونَ﴾ یعنی: در عبادت شرک می‌ورزند. قرطبی: 16/ 433.
پرسش: الله کسی‌که او تعالی را در سختی یاد می‌کند اما در آسانی فراموشش می‌کند تقبیح کرد. این مطلب را توضیح دهید.

در مورد رحمت، واژۀ ﴿إِذَآ﴾ و در مورد شر عبارت ﴿وَإِن تُصِبۡهُمۡ سَيِّئَةُۢ﴾ آمد؛ زیرا (إذا) در وقوع شرط، قطعی است بر خلاف (إن) که برای شک در وقوع شرط می‌آید. این امر، اشاره دارد به این‌که خیری که به بندگان می‌رسد بیشتر از شری است که دریافت می‌کنند. ابن جزی: 2/ 169.
پرسش: نحوۀ دلالت آیه بر این امر که خیر، بیشتر از شر به بندگان می‌رسد را توضیح دهید.

چون مصیبت‌ها بر اثر گناهان نازل می‌شود، برای آگاه‌کردن از این امر و دفع نومیدی آنان ـ در حالی که از گناهان که سبب عذاب‌شان است دست نمی‌کشند ـ فرمود: ﴿بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡ﴾. بقاعی: 15/ 95.
پرسش: برخی آثار زیانبار گناهان را برشمارید.

تا به آنان هشدار دهد که سبب حالت بد و ناپسند آنان در دنیا، اعمال‌شان است که الله آن‌ها را اسباب موثری قرار داده است و فقط او تعالی به اسرار و جزئیات این امر آگاه است؛ بنابراین مردم فقط وظیفه دارند که خودشان را مورد محاسبه قرار دهند، از اسباب مصیبت‌ها بکاهند و گذشته را جبران کنند که این کار بهتر باعث نجات آنان از مصیبت و دفع نومیدی می‌شود. این مورد یکی از بزرگ‌ترین آداب قرآن کریم است؛ الله تعالی می‌فرماید: ﴿مَّآ أَصَابَكَ مِنۡ حَسَنَةٖ فَمِنَ ٱللَّهِۖ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٖ فَمِن نَّفۡسِكَ﴾ [النساء: 79]؛ «آن‌چه از نیکی‌ها به تو رسد؛ پس از جانب الله است، و آن‌چه از بدی به تو رسد؛ از جانب خود توست». ابن عاشور: 21/ 101.
پرسش: سبب مصیبت‌های انسان در دنیا چیست؟

شعبی می‌گوید: معنای آیه چنین است: کمک و خدمتی که انسان به دیگری می‌کند تا در دنیا فایده ببرد؛ این نفع چون در برابر خدمت قرار می‌گیرد نزد الله افزون نمی‌شود. قرطبی: 16/ 438.
پرسش: آیا بنده از کمک به دیگران در صورتی که فقط به اجر دنیوی امید داشته باشد پاداش می‌گیرد؟

پاک و منزّه است الله که در بلا و کیفر نیز به بندگان بخشش و احسان می‌کند، وگرنه اگر آنان را در قبال تمام گناهان‌شان مجازات می‌کرد هیچ جنبده‌ای نه در خشکی و نه در آب باقی نمی‌ماند. سعدی: 643.
پرسش: نعمت و بخشش الله سبحانه و تعالی حتی در مصیبت‌ها نیز جاری است. این مطلب را توضیح دهید.

فساد در خشکی با قحطی و فتنه‌ها و شبیه این موارد، و در دریا با غرق‌شدن و شکار اندک و کساد تجارت‌ها و چنین کیفرهایی آشکار می‌شود. سبب تمام این فسادها، کفر و نافرمانی مردم است. ابن جزی: 2/ 169.
پرسش: ظهور فساد چه نشانه‌هایی دارد؟ سبب آن چیست؟