قرآن

کسی که می‌خواهد دیگری را در مورد امری که دوست ندارد از آن آگاه شود به اشتباه اندازد باید کنایه‌های گفتاری و رفتاری را که مانع ارتکاب دروغ هستند به‌کار گیرد؛ چنان‌که یوسف ÷ این کار را انجام داد و پیمانه را در بار برادرش گذاشت سپس با افکندن این گمان که برادرش سارق است پیمانه را از بار او خارج کرد. در این کار قرینه‌ای وجود دارد که سبب شد برادران یوسف ÷ به اشتباه بیفتند. یوسف ÷ در ادامه گفت: ﴿قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأۡخُذَ إِلَّا مَن وَجَدۡنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ﴾ و نگفت: «کسی که کالای ما را دزدیده است». سعدی: 411.
پرسش: یوسف ÷ وقتی خواست برادرش را نزد خویش نگاه دارد چگونه از دروغ رهایی یافت؟

این آیه متضمّن این حکم است که شهادت به هر طریقی که علم به آن حاصل شود، جایز است؛ زیرا شهادت عقلاً و شرعاً متوقف بر علم است و فقط شهادت کسی پذیرفته می‌شود که از موضوع آگاهی دارد. قرطبی: 11/ 426.
پرسش: آیا شهادت انسان نسبت به اموری که از آن‌ها آگاهی ندارد پذیرفته می‌شود؟

الله تعالی صبر جمیل، صَفْح جمیل و هَجْر جمیل را بیان کرده است. صبر جمیل آن است که شِکوِه به همراه ندارد. هَجر جمیل آن است که آزاری در پی ندارد و صفح جمیل آن است که سرزنشی همراه آن نیست. ابن تیمیه: 4/ 63- 64.
پرسش: منظور از صبر جمیل، صفح جمیل و هجر جمیل چیست؟

سنت الله تعالی بر این امر جریان دارد که پس از سختی، گشایشی بزرگ حاصل می‌کند... گویی وقتی مصیبت بر یعقوب ÷ سخت و شدید شد، امیدش به گشایش قوّت یافت و آن‌چه را که باید می‌گفت به زبان آورد. آلوسی: 13/ 51.
پرسش: نزدیکی گشایش، نشانه‌ای دارد که ربانیون آن را می‌فهمند. این نشانه چیست؟

بر جواز اندوهگین شدن و گریه هنگام مصیبت‌ها، به این آیه استدلال شده است و شاید خودداری از چنین کارهایی، تحت تکلیف [الهی] قرار نگیرد؛ زیرا افراد بسیار اندکی هستند که می‌توانند خودشان را هنگام سختی‌ها کنترل کنند. بخاری و مسلم از حدیث انس س روایت کرده‌اند که رسول الله ج در مرگ پسرش ابراهیم گریست و فرمود: «إِنَّ العَيْنَ تَدْمَعُ، وَالقَلْبَ يَحْزَنُ، وَلاَ نَقُولُ إِلَّا مَا يَرْضَى رَبُّنَا، وَإِنَّا بِفِرَاقِكَ يَا إِبْرَاهِيمُ لَمَحْزُونُونَ» [صحیح بخاری: 1303؛ صحیح مسلم: 2315] «همانا چشم می‌گرید و قلب اندوهگین می‌شود اما سخنی جز آن‌چه پروردگارمان می‌پسندد نمی‌گوییم، و ای ابراهیم قطعاً از جدایی تو غمگین هستیم». اما نوحه‌خوانی و زدن به سر و صورت و سینه و دریدن گریبان و پاره‌کردن لباس‌ها، مورد نهی قرار گرفته است. آلوسی: 13/ 53.
پرسش: هنگام نزول مصیبت‌ها، چه کاری مستحب، چه کاری جایز و چه کاری حرام است؟

یعنی: به سوی الله شکایت می‌کنم نه به سوی شما و نه به سوی دیگران. بث به معنای سخت‌ترین اندوه است. ﴿وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ﴾ یعنی این اندازه از مهربانی و دلسوزی و رحمت الله می‌دانم که باعث شده گمانی نیک و امیدی قوی به او داشته باشم. ابن جزی: 1/ 425.
پرسش: هدف یعقوب ÷ از گفتن ﴿وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ﴾ چه بود؟

بردن شکایت به سوی الله منافاتی با صبر ندارد، بلکه بردن شکایت نزد مخلوقات با صبر منافات دارد. سعدی: 411.
پرسش: شکایت در چه صورتی با صبر منافات دارد؟