قرآن

منظور از شنیدن در این‌جا، شنیدن قلبی و استجابت است، وگرنه نیکوکار و بدکار در شنیدنِ گوش به تنهایی، با هم مشترک هستند؛ یعنی حجت الله تعالی با شنیدن آیاتش بر تمام مکلفان اقامه شده است. سعدی: 255.
پرسش: در شنیدن اندرزها، چه تفاوتی میان مومن و غافل وجود دارد؟

کافران در این‌جا منظور هستند؛ از آن‌جا که دل‌های‌شان مرده است، الله تعالی آنان را به کسانی که بدن‌های‌شان مرده است تشبیه فرمود. ابن کثیر: 2/ 124.
پرسش: کافر و مرده چه وجه تشابهی با هم دارند؟

تمام اشیا- کوچک و بزرگ- بر اساس آن‌چه که هست در لوح محفوظ ثبت هستند؛ یعنی تمام حوادث، طبق آن‌چه که نوشته شده است انجام می‌گیرد. آیه دلالت دارد بر این‌که کتاب اول، تمام کائنات را در بر دارد و این یکی از مراتب قضا و قدر است. قضا و قدر به ترتیب، چهار مرتبه دارد: علم الله که تمام اشیا را دربرمی‌گیرد؛ کتاب الله که بر تمام موجودات احاطه دارد؛ مشیت و قدرتِ نافذ و عام الله در همه‌چیز؛ و آفرینش او تعالی در ایجاد تمام مخلوقات. سعدی: 255.
پرسش: تمام اموری که در زندگی انسان رخ می‌دهد، چهار مرحلۀ مشخص را طی می‌کند. این مراحل را نام ببر.

الله تعالی دو گروه را سرزنش کرده است: ... گروهی که وقتی گرفتار آسیب شوند الله را نمی‌خوانند و به سوی او تضرع و زاری و توبه نمی‌کنند؛ چنان‌که می‌فرماید: ﴿وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَآ إِلَىٰٓ أُمَمٖ مِّن قَبۡلِكَ فَأَخَذۡنَٰهُم بِٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ لَعَلَّهُمۡ يَتَضَرَّعُونَ٤٢ فَلَوۡلَآ إِذۡ جَآءَهُم بَأۡسُنَا تَضَرَّعُواْ وَلَٰكِن قَسَتۡ قُلُوبُهُمۡ وَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ﴾ ... و گروهی دیگر که در حالت سختی به سوی الله زاری و توبه می‌کنند اما وقتی آسیب را از آنان بردارد روی می‌گردانند... گروه پسندیده، قسم سوم هستند یعنی کسانی که الله را می‌خوانند و به سوی او توبه می‌کنند و در حال آسایش بر عبادت الله و توبه به سوی او پایدار هستند؛ یعنی در آسانی و سختی، الله را عبادت و اطاعت می‌کنند. ابن تیمیه: 3/ 24- 25.
پرسش: انواع مردم در دعا به پیشگاه الله هنگام آسانی و سختی را بیان کنید.

عبارت ﴿فَأَخَذۡنَٰهُم بِٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ﴾ از باب تخفیف و تربیت کردن آمده و حرف ﴿فَلَوۡلَآ﴾ برای ترغیب و تشویق است. آیه دلالت دارد بر این‌که تضرع و زاری هنگام سختی‌ها نفع می‌رساند. ابن جزی: 1/ 270.
پرسش: بر اساس آیه، اهمیت تضرع و زاری هنگام سختی‌ها را بیان کنید؟

درهای همه‌چیز را که بر آن‌ها بسته بود به روی‌شان گشودیم، ﴿حَتَّىٰٓ إِذَا فَرِحُواْ بِمَآ أُوتُوٓاْ﴾ یعنی: ناسپاسی و شادمانی کردند و تکبر ورزیدند و پنداشتند که این بخشش، همیشگی است و بر خوشنودی الله از آنان دلالت دارد، ﴿أَخَذۡنَٰهُم بَغۡتَةٗ﴾ یعنی آنان را از ریشه برکندیم و بر آنان چیره شدیم. ﴿بَغۡتَةٗ﴾ یعنی: ناگهانی؛ به معنای غافلگیری است. قرطبی: 8/ 379.
پرسش: بر اساس آیه توضیح دهید که الله تعالی غافلان را به تدریج به سوی عذاب می‌کشاند.

حسن بصری گفت: هر کس که الله تعالی گشایش و فراخی برایش حاصل کند اما به این پی نبَرَد که الله او را می‌فریبد هیچ تدبیری ندارد؛ و هر کس که الله بر او سخت بگیرد اما به این پی نبرَد که الله به او نظر دارد هیچ تدبیری ندارد. سپس این آیه را تلاوت کرد. ابن کثیر: 2/ 126.
پرسش: مسلمان در حالت گشایش و سختی مالی چه رفتاری دارد