Kuran

İbrâhim’in u (الا كبيرا لهم) “onların büyüğünü” tabirindeki itirazı düşün. Çünkü Allah nezdinde sevilmeyen herhangi bir şey hakkında tâzim lafızları, ancak onu tâzim eden kimselere izafe etmek suretiyle kullanılır. Nitekim Nebî ﷺ müşrik krallara mektup yazdığında “İranlıların Büyüğü, Bizanslıların Büyüğü” ve benzeri ifadeler kullanıyor ve “falan büyüğe” şeklinde bir ifade kullanmıyordu. İşte burada da Yüce Allah “putlardan büyük olanı” dememiş, )ÇðäñîÇ ãîÈðêÑëÇ äîçïåò(الا كبيرا لهم) “onların büyüğünü” şeklinde tabir etmiştir?

İbrâhim u bu sözüyle kendilerinin bu işe girişmelerini, onların konuşmadıklarını bizzat kendilerinin itiraf etmelerini ve böylelikle bu işin o puttan sâdır olamayacağını, çünkü onun cansız bir cemadat olduğunu (anlamalarını) istemiştir. (İbn Kesîr, 3/178.)
Soru: İbrâhim’in u bu istemedeki kastı nedir?

(ثم نكسوا على رؤسهم) “Sonra tekrar eski inanç ve tartışmalarına döndüler” kavli hakkı itiraf ettikten sonra bâtıla ve inatçılığa dönmelerinden mecazdır. (لقد علمت ما هؤلآء ينطقون) “‘Sen bunların konuşmadığını pekâlâ biliyorsun’ dediler.” Yani nasıl olur da bizim onlara sormamızı söylersin? Bu şekilde onlar o putların konuşmadıklarını itiraf etmektedirler. Ancak buna rağmen onlara ibadet etmektedirler. İşte bu, ulaşabilecekleri sapıklığın son haddi, yine tartışmalarındaki büyüklenmenin ve inatlaşmanın had safhasıdır. (İbn Cüzeyy, 2/39.)
Soru: Bâtıl ehlinin, hak açığa çıktığında tutumları ne olur?

Delilleri hüccetsiz kalınca, hak ortaya çıkıp, bâtıl defedilerek yok edilince krallarının makamından istifade etmeye, onu kullanmaya başlayarak şöyle dediler: “yakın onu da ilâhlarınıza yardım edin.” (İbn Kesîr, 3/179.)
Soru: Öne sürdükleri sözlere delil getirmekten âciz kalanların sığındıkları yöntem nedir?

Ebu’l-Âliye  der ki: “Şayet Yüce Allah; (كوني بردا) “esenlik ol” demeseydi o ateşin serinliği sıcaklığından daha şiddetli olurdu. Yine (على ابراهيم) “İbrâhim için” demeseydi esenliği ilelebet kalıcı olurdu.” (eş-Şenkîtî, 4/163.)
Soru: Neden ateşe serin olma emri gelmiştir ve neden bu emir İbrâhim u için özel kılınmıştır?

Bu ülke Şam’dır. İbrâhim u Irak’tan oraya doğru yolculuğa çıkmıştır. Oranın bereketi, veriminin bol olmasından ve peygamberlerinin çok olmasındandır. (İbn Cüzeyy, 2/40.)
Soru: Şam’daki bereket hangi yöndedir?

(و و هبنا له اس ح ق و يعقوب نافل) “Ona (İbrâhim’e), İshak’ı ve fazladan bir bağış olmak üzere Ya‘kûb’u lütfettik,” yani ziyade olarak bahşettik. Çünkü O (İbrâhim), İshak u için dua etmişti, Ya‘kûb u ise dua etmemesine rağmen ziyade olarak kendisine lütfedilmişti. İşte bu, İbrâhim u için bir bağış olmuştur, yani istediğine ziyade olarak verilmiştir. O şöyle demişti: “Rabbim! Bana sâlihlerden (olacak bir evlât) ver.” (Sâffât, 37/100.) Evlâdın çocuğuna (نافلة) “nâfile,” ziyade denilir. Çünkü o evlâtların üzerine bir ziyadedir/artıştır. (Kurtubî, 14/230.)
Soru: Âlimler, “Kul, Allah’a karşı samimi ve sadık olursa Yüce Allah kendisine ümit ettiğinden fazlasını verir.” der. Âyet-i kerimeye dayanarak bu sözü ispatla?