قرآن

عرب جاهلیت به سبب تکبر و سنگدلی، ضعیفان مانند زنان و کودکان را از ارث محروم می‌کردند و میراث را برای مردان قوی قرار می‌دادند؛ زیرا خود را اهل جنگ و نبرد و گرفتن غنیمت و چپاول می‌دانستند. پس پروردگار بخشنده و حکیم اراده کرد حکمی برای بندگانش صادر کند که مردان و زنان و قدرتمندان و ضعفا در آن مساوی باشند و قبل از آن، امری به صورت مجمل ذکر کرد تا مردم برای دریافت دستور آماده شوند و بعد از بیان این اجمال که مردم آمادگی مورد نظر را کسب کردند و توهّم و هراسی که بر اثر عادات ناپسند ایجاد شده بود برطرف شد، احکام را به صورت مفصل بیان فرمود. سعدی: 165.
پرسش: اسلوب حکیمانۀ قرآنی را در تغییر عادات زشتی که در دل‌ها ریشه کرده‌اند بیان کنید؟

از معنا چنین برداشت می‌شود که: هر کس به ميراث انسان چشم دوخته است، شایسته است که در حد امکان، چیزی به او عطا شود. سعدی: 165.
پرسش: شریک گردانیدن حاضرانی که به میراث چشم دوخته‌ و انتظار آن را می‌کشند، برای گیرنده و دهنده بهتر است. این مطلب را توضیح دهید.

امر به این‌که سخنی نیکو- ضد منکر- به آنان بگویند، برای دلداری دادن به کسانی است که از مال میت محروم مانده‌اند. ابن عاشور: 4/ 252.
پرسش: چرا در این آیه فرمان به سخن نیکو در این موضع بیان شد؟

یعنی در کارشان عدالت را رعایت کنند؛ تا الله کسانی را برای‌شان مقرر دارد که عدالت را در مورد فرزندان آنان رعایت کنند، و باید سخنی راست و درست بگویند، وگرنه نزدیک است که الله افرادی ستمگر را بر فرزندان‌شان مسلط گرداند. بقاعی: 2/ 218.
پرسش: جزا از جنس عمل است. این مطلب را بر اساس آیه توضیح دهید.

این عبارت دلالت دارد بر این‌که الله تعالی برای بندگانش، از والدین مهربان‌تر است؛ زیرا با وجود شفقت کاملی که والدین بر فرزندان دارند، در مورد فرزندان به آنان سفارش کرد. سعدی: 166.
پرسش: چگونه به این آیه استدلال می‌شود که الله تعالی برای بندگانش، از والدین آنان نیز مهربان‌تر است؟

بیان وصیت قبل از دِین (بدهی)، با وجود این‌که دین حکماً مقدم است، برای اظهار عنایت کامل به اجرای وصیت است؛ زیرا احتمال کوتاهی در ادایش وجود دارد؛ به این سبب که مانند میراث بدون عوض گرفته می‌شود و این امر بر مردم دشوار است. آلوسی: 4/ 227.
پرسش: چرا با وجود این‌که دین حکماً مقدم است، اما وصیت بر آن مقدم شد؟

الله تعالی این احکام را با استواری کامل در جلب منافع‌تان و دفع ضرر از شما وضع کرد، و به بهترین وجه آن‌ها را مرتب فرمود؛ یعنی مواردی را که بدون واسطه است به سبب نزدیکی زیادی که دارند مقدم کرد، و از این موارد، نسب را به سبب قدرتش، ابتدا ذکر کرد، و از میان نسب‌ها، ابتدا فرزند را به سبب توجه بیشتر به او، بیان کرد. بقاعی: 2/ 221.
پرسش: دو نام ﴿عَلِيمًا﴾ و ﴿حَكِيمٗا﴾ الله تعالی در پایان آیات احکام میراث، چه دلالتی دارند؟