قرآن

ذات دانایی که هیچ‌چیز بر او پوشیده نباشد، جزای هیچ‌کس را به سبب پرداختن به دیگری به تاخیر نمی‌اندازد؛ و همان‌گونه که در یک لحظه به همگی روزی می‌رساند، در یک لحظه به حساب همه می‌پردازد. قرطبی: 18/ 341.
پرسش: عظمت الله تعالی در حسابرسی سریع بندگانش را توضیح دهید.

روز قیامت به این سبب که نزدیک است ﴿ٱلۡأٓزِفَة﴾ نامیده شد؛ زیرا هر آن‌چه آمدنی باشد نزدیک است... ؛ دل‌ها بر اثر ترس از جای خود کنده می‌شوند تا این‌که به گلو می‌رسند؛ آن‌گاه نه به مکانش بازمی‌گردد و نه از دهان خارج می‌شود تا بمیرند و آسوده شوند. بغوی: 4/ 39.
پرسش: چرا روز قیامت ﴿ٱلۡأٓزِفَة﴾ نامیده شد؟ دل‌ها چگونه در گلو قرار می‌گیرد؟

الله عزوجل از علم کامل و فراگیر خویش بر تمام اشیای بزرگ و کوچک و ارزشمند و ناچیز خبر می‌دهد؛ تا مردم بدانند الله آگاهی کامل به آنان دارد، در نتیجه آن‌گونه که سزاوار او تعالی است از او حیا کنند و تقوایش را برپا دارند و مانند کسی که می‌داند الله او را می‌بیند از او تعالی بترسد. ابن کثیر: 4/ 77.
پرسش: ثمرۀ عملی آیه چیست؟

ابن عباس ب می‌گوید: مردی است که همراه گروهی می‌نشیند، آن‌گاه زنی از آن‌جا عبور می‌کند و آن مرد مترصد است تا زیرچشمی و به‌گونه‌ای که دیگران نفهمند به آن زن نگاه کند. همچنین از وی روایت شده است که: مردی است که به زنان نگاه می‌کند، اما وقتی دوستانش به او بنگرند نگاهش را بازمی‌گرداند و به محض این‌که دوستانش به او توجه نکنند دوباره نگاه می‌اندازد و این امر تکرار می‌شود، الله می‌داند که او دوست دارد کاش می‌توانست به عورت آن زن نگاه کند... ابن عباس ب می‌گوید: ﴿وَمَا تُخۡفِي ٱلصُّدُورُ﴾ یعنی: آیا اگر با زن تنها باشد با او زنا می‌کند یا نه؟ قرطبی: 18/ 343.
پرسش: منظور از ﴿خَآئِنَةَ ٱلۡأَعۡيُنِ﴾ و ﴿وَمَا تُخۡفِي ٱلصُّدُورُ﴾ چیست؟

الله تعالی قصۀ موسی ÷ و فرعون را برای رسولش حکایت کرد تا به او دلداری و صبر دهد و بفماند که مصیبت هر اندازه شدت یابد گشایش را در پی دارد و این‌که الله در برابر قومش به او یاری می‌رساند؛ چنان‌که موسی ÷ را بر فرعون و قومش پیروز کرد. جزائری: 4/ 527.
پرسش: قصۀ موسی ÷ و فرعون چه رابطه‌ای با آیات قبلی دارد؟

فرعون و هامان و قارون بر این نظر متفق شدند که پسران و جوانان و افراد نیرومند بنی‌اسرائیل که پیرو موسی ÷ هستند به قتل برسند و زنان‌شان برای خدمت و بردگی زنده نگاه داشته شوند... عبارت ﴿وَمَا كَيۡدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَٰلٖ﴾ دلالت دارد بر این‌که الله تعالی این سه نفر را بر قتل هیچ یک از افراد بنی‌اسرائیل موفق نکرد و نیازشان برآورده نشد بلکه تلاش و نیرنگ‌شان را باطل کرد. ابن عطیه: 4/ 554.
پرسش: بر اساس دو آیۀ فوق توضیح دهید که ارادۀ الله بالاتر از ارادۀ پادشاهان قرار دارد؟

این موضوع به کثرت در قرآن مشاهده می‌شود که: وقتی در مورد قصه‌ای یا امر معینی سخن گفته می‌شود و الله حکمی عام که مختص این قصه یا امر معین نباشد اراده می‌کند، حکم را معلق به صفت عام بیان می‌دارد تا اعم از موضوعی باشد که سیاق در مورد آن سخن می‌گوید و نیز این ابهام که حکم به آن موضوعِ مشخص اختصاص دارد دفع شود؛ بنابراین نفرمود: «وما کیدهم إلا في ضلال» بلکه می‌فرماید: ﴿وَمَا كَيۡدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَٰلٖ﴾. سعدی: 736.
پرسش: چرا آیه با عبارت عام ﴿وَمَا كَيۡدُ ٱلۡكَٰفِرِينَ﴾ به پایان رسید نه با عبارت «وما کید فرعون» یا «وما کیدهم»؟