قرآن

وقتی گناهان پی‌درپی بر دل‌ها وارد شوند، آن‌ها را می‌بندند و زمانی که گناهان باعث بسته‌شدن دل‌ها شوند، الله تعالی بر آن‌ها مُهر می‌زند و در نتیجه، ایمان راهی برای نفوذ به دل‌ها پیدا نمی‌کند و چاره‌ای برای جدایی کفر از آن‌ها وجود ندارد. این است همان مُهرزدنی که الله متعال می‌فرماید: ﴿خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَعَلَىٰ سَمۡعِهِمۡۖ﴾. ابن کثیر: 1/ 45.
پرسش: چگونه بر دل‌ها مُهر زده می‌شود؟

سپس الله موانعی را که باعث می‌شود آن‌ها ایمان نیاورند بیان کرد و فرمود: ﴿خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَعَلَىٰ سَمۡعِهِمۡۖ﴾؛ یعنی به گونه‌ای بر آن‌ دل‌ها مُهر می‌زند که ایمان واردشان نمی‌شود و نفوذ نمی‌کند، بنابراین آن‌چه را که برای‌شان فایده دارد نمی‌فهمند و آن‌چه را که به نفع‌شان است نمی‌شنوند. ﴿وَعَلَىٰٓ أَبۡصَٰرِهِمۡ غِشَٰوَةٞۖ﴾؛ یعنی پرده و پوششی که باعث می‌شود آن‌چه را که برای‌شان مفید است نبینند. به عبارتی دیگر، راه‌های علم و نیکی بر روی‌شان بسته شده است؛ پس هیچ امیدی به آنان نیست و هیچ خیری از آنان انتظار نمی‌رود. فقط به سبب کفر و انکارشان، از این موارد بازداشته شدند و دروازه‌های ایمان بر روی‌شان بسته شد. (سعدی: 42)
پرسش: چرا اعضای مذکور به صورت خاص بیان شد که مُهر بر آن‌ها زده می‌شود و پرده و پوشش بر آن‌ها قرار می‌گیرد؟

مقدّم‌کردن گوش بر چشم [= شنیدن بر دیدن] در آیات قرآن، نشان می‌دهد که فایدۀ گوش برای انسان بیشتر از چشم است؛ زیرا مقدّم‌کردن چیزی، بیانگر اهمیتِ موردِ مقدّم‌شده است؛ چرا که گوش وسیلۀ دریافت معارفی است که عقل با آن‌ها به کمال می‌رسد، و نیز وسیله‌ای کامل‌تر از چشم برای رسیدن دعوت پیامبران به ذهن و فکر مردم است. ابن عاشور: 1/ 258.
پرسش: تأثیر وسایل شنیداری بر مردم بیشتر است یا تأثیر وسایل دیداری؟

ابتدا صفات مؤمنان در ابتدای سوره با آوردن چهار آیه بیان گشت، سپس الله تعالی با آوردن دو آیه، ویژگی‌های کافران را بیان فرمود. در ادامه، او تعالی احوال منافقان را توصیف می‌فرماید که در ظاهر ایمان دارند و در باطن کفر می‌ورزند، و از آن‌جا که حالت و حقیقت آنان بر بسیاری از مردم مبهم و پوشیده است، با آوردن صفاتی متعدّد توصیف آنان را طولانی کرد. ابن کثیر: 1/ 45.
پرسش: چرا الله تعالی در ابتدای سورۀ «بقره» با آوردن 4 آیه احوال مؤمنان، و با دو آیه، شرایط کافران و با آوردن 13 آیه، ویژگی‌های منافقان را بیان فرمود؟

الله ـ ویژگی‌های منافقان را گوشزد کرد که مؤمنان فریب ظاهرشان را نخورند؛ تا مبادا بر اثر دوری‌نکردن از آنان و باور به ایمان‌شان در حالی که حقیقتاً کافرند، فساد بسیاری برپا شود، که این یکی از موارد ممنوع است. ابن کثیر: 1/ 46.
پرسش: چرا شناخت احوال منافقان برای مسلمانان اهمّیت دارد؟

﴿فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ﴾؛ یعنی به این سبب که به دنیا دل بسته‌اند و از آخرت غافل و رویگردان هستند. ﴿فَزَادَهُمُ ٱللَّهُ مَرَضٗاۖ﴾؛ یعنی الله آنان را به خودشان واگذار کرده و تمامی همّ و غم دنیا را بر آنان گِرد آورده است؛ در نتیجه، از آن فارغ نمی‌شوند که به دین توجّه کنند. ﴿وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمُۢ﴾؛ زیرا آن‌چه باقی است را در عوض آن‌چه فناپذیر است از دست دادند. جنید می‌گوید: بیماری دل‌ها بر اثر پیروی از تمایلات نفسانی است، همان‌گونه که اعضا بر اثر بیماری جسمی، بیمار و ضعیف می‌شوند. قرطبی: 1/ 300.
پرسش: دلیل بیماری دل‌های منافقان چیست؟

یعنی به گمراهی تمایل و گرایش پیدا کردند؛ همان‌گونه که مشتری در عوض کالایی که به آن تمایل دارد، قیمت گزافی پرداخت می‌کند. این مورد یکی از بهترین مثال‌هاست؛ زیرا گمراهی را که نهایت بدی است به منزلۀ کالا، و هدایت را که نهایت صلاح و خوبی است به منزلۀ بها قرار داده است. سعدی: 43.
پرسش: چگونه گمراهی در عوض هدایت خریده می‌شود؟