قرآن

موسی ÷ هیچ‌یک از این ساحران را نمی‌شناخت و دیداری با هیچ‌یک از آنان نداشته بود، فرعون نیز به خوبی از این امر آگاه بود، بلکه این سخن را فقط برای فریب و پنهان‌نمودن امر بر افراد نادان و جاهلِ دولت خویش گفت، چنان‌که الله تعالی می‌فرماید: ﴿فَٱسۡتَخَفَّ قَوۡمَهُۥ فَأَطَاعُوهُ﴾ [الزخرف: 54]؛ «پس (فرعون) قوم خود را (بی‌خرد و) سبک شمرد، و آن‌ها از او اطاعت کردند». چون وقتی گفت ﴿أَنَا۠ رَبُّكُمُ ٱلۡأَعۡلَىٰ﴾ [النازعات: 24]؛ «من پروردگار برتر شما هستم» او را تصدیق کردند، از نادان‌ترین و گمراه‌ترین مخلوقاتِ الله هستند. ابن کثیر: 2/ 228.
پرسش: فرعون با گفتن ﴿إِنَّ هَٰذَا لَمَكۡرٞ مَّكَرۡتُمُوهُ فِي ٱلۡمَدِينَةِ﴾ چه هدفی را دنبال می‌کرد؟

عذاب پروردگارمان سخت‌تر از عذاب توست، و مجازات او بر آن‌چه که امروز ما را به آن فرا می‌خوانی و سحری که ما را بر آن مجبور کردی، از مجازات تو بزرگ‌تر است؛ پس امروز در برابر عذاب تو صبر می‌کنیم تا از عذاب الله رهایی یابیم. ابن کثیر: 2/ 228.
پرسش: چه مقایسه‌ای باعث شد ساحران به ایمان و پایداری بر دین الله جذب شوند؟

عطاء می‌گوید: ما هیچ گناهی نداریم که ما را به خاطر آن مجازات کنی مگر این‌که: ﴿ءَامَنَّا بِ‍َٔايَٰتِ رَبِّنَا﴾؛ «به آیات پروردگارمان ایمان آورده‌ایم». بغوی: 2/ 138.
پرسش: متکبران با استناد به کدامین گناه، بر مومنان ستم می‌کنند؟

یعنی: پروردگارا! بر ما صبری عظیم ببار. چنان‌که نکره آمدن کلمه ﴿صَبۡرٗا﴾، بر این معنا دلالت دارد؛ چون آزمون بسیار بزرگی است و منجر به مرگ می‌شود، پس به صبر زیادی نیاز است تا قلب پایدار بماند و مومن بر ایمانش مطمئن گردد و بی‌قراری بزرگِ او برطرف شود. سعدی: 300.
پرسش: چرا ساحران پس از این‌که ایمان آوردند از الله خواستند صبر بر آنان سرازیر کند؟

توان تحمل آن‌چه را که فرعون ما را با آن تهدید می‌کند به ما عنایت کن. از آن‌جا که نفس توان تحمل امر مورد تهدید را ندارد، از الله خواستند صبری قوی و فراتر از صبر معمولی بر جان‌شان بیفکند؛... اِفراغ به معنای ریختن تمام محتویات ظرف است،... و با اعلام این‌که تمایلی به زندگی ندارند و اهمیتی به تهدید فرعون نمی‌دهند، و این‌که فقط به نجات در آخرت و دستیابی به آن‌چه نزد الله است امید دارند، برای خودشان دعا کردند که بر اسلام بمیرند. با این کار، فرعون خوار و ذلیل گشت و تهدید باطلش بی‌اثر شد. ابن عاشور: 9/ 56.
پرسش: وقتی ایمان به قلب برسد، آخرت مهم‌تر از دنیا می‌شود. این مطلب را بر اساس آیه توضیح دهید.

موسی ÷ وعدۀ مذکور را به این منظور با امیدواری بیان کرد نه با قطعیت، که ادب در برابر الله تعالی رعایت شود و از توکل‌کردن بر اعمال‌شان برحذر داشته شوند؛ تا بر تقوای خویش بیفزایند و به سوی خوشنودی و یاری الله بشتابند. ابن عاشور: 9/ 62.
پرسش: چرا در آیۀ کریمه، موسی ÷ به جای فعل جزم، فعل رجاء ﴿عَسَىٰ﴾ را به کار برد؟

﴿بِٱلسِّنِينَ﴾ یعنی با خشکسالی و قحطی. عرب می‌گوید: «مستهم السنه» یعنی: سالی خشک و سخت را تجربه کردند. بنابر قولی: منظور از سنین، خشکسالی پیاپی است. ﴿وَنَقۡصٖ مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ﴾ با اتلاف غلات بر اثر آفات. قتاده می‌گوید: خشکسالی بر بادیه‌نشینان و کمبود ثمرات بر شهرنشین‌ها وارد شد. ﴿لَعَلَّهُمۡ يَذَّكَّرُونَ﴾ یعنی: پند بگیرند؛ زیرا رنج و سختی، دل را نرم می‌کند و آن را به نعمت‌هایی که نزد الله وجود دارد راغب می‌سازد. بغوی: 2/ 139.
پرسش: نزول مصیبت و سختی بر بندگان چه حکمتی در بر دارد؟