قورئان

خوای گەورە فەرموویەتی: (ٱللَّهُ يَتَوَفَّى ٱلۡأَنفُسَ حِينَ مَوۡتِهَا )واتە: هەر خودایە كەگیانەكان دەكێشێت لەكاتی مردنیاندا. كاری گیان كێشانی داوەتە پاڵ خۆی، ئەمە هیچ دژایەتی لەگەڵ ئەوەدا نییە كەئیزرائیل وچەند فریشتەیەكیشی كردووە بەفەرمانبەر بۆ ئەوەی گیانی گیانلەبەران بكێشن، بەو پێیەی كەئافرێنەر وهەڵسوڕێنەر وبەڕێوەبەرە، كارەكانی داوەتە پاڵ خۆی، بەو پێیەش كەهۆكاری بۆ هەموو كارێك داناوە وسوننەت ودانایی خوا وا دەخوازێ بۆ هەر كارێك هۆكارێك دیاری بكات، كارەكانی داوەتە پاڵ هۆكارەكان. سەعدى: ٧٢٥.
پرسیار: ئەم دوو بابەتە واتە: ئەوەى كەخواى گەورە نيسبەتى گيان كێشانى داوەتە پاڵ خۆى ولەولاشەوە چەند فريشتەيەكى ديارى كردووە بۆ ئەنجامدانى ئەو كارە، ئەم دوو بابەتە (بە ڕواڵەت دژى يەكن. و) چۆن چۆنى كۆدەبنەوە ودژايەتى نێوانيان نامێنێت؟

واتە: چەند بەڵگەیەكن لەسەر بەهێزی ودەسەڵاتداری خوای گەورە، چونكە لەگلدانەوەی ئەو گیان وڕۆحانەی كەگلیان دەداتەوە ولەبەردانەوە وڕەها كردنی ئەو گیان وڕۆحانەش كەڕەهایان دەكات، هەرگیز توشی هەڵە نابێت. موقاتیل دەڵێت: ئەمانە نیشانەن بۆ ئەو كەسانەی كەلەبارەی زیندووبوونەوە تێدەفكرن، واتە: گرتنی گیان وڕۆحی مرۆڤی خەوتوو، پاشان ڕەها كردنەوەی، بەڵگەیە لەسەر زیندووبوونەوەی (دوای مردن. و). بەغەوى: ٤/ ١٩.
پرسیار: گرتنى ڕۆح وڕەها كردنەوەى لەكاتى خەوا چۆن چۆنى بەڵگەيە لەسەر دەسەڵاتدارى خواى گەورە؟

چونكە تكا وشەفاعەت شتێكی مەعنەوییە، بوون بەخاوەنی شەفاعەت واتە: دەستكەوتنی وەڵامدانەوەی ئەو تكایە، ئەم ڕستەیەش بۆ سەركۆنە وگاڵتە پێكردن هاتووە، واتە: شتێك كەبیر ناكاتەوە ئیتر چۆن تكا وشەفاعەت دەكات؟ كەواتە: لەبەر ئەوەی عەقڵ وئاوەزی نییە ناگونجێت شەفاعەت بكات، چ بگا بەوەی كەنییەتی شەفاعەتی هەبێت، كەواتە: هەڵبژاردنی ئەو بتانە بەناونیشانی تكاكار وشەفاعەتكەر كارێكی نەزانانە ودەبەنگانەیە. ابن عاشور: ٢٤/ ٢٧.
پرسیار: بۆچى خواى گەورە سەركۆنەى هاوەڵپەرستانى كرد لەسەر ئەوەى بتەكانيان وەك تكاكار وشەفاعەتكار هەڵبژاردوە؟

ئەمە بەڕاشكاوانە دەفەرمووێت كەشەفاعەت وتكا تەنها هی خودایە، وەك فەرموویەتی: ﴿مَن ذَا ٱلَّذِي يَشۡفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذۡنِهِۦ﴾ [البقرة:255]؛ واتە: كێ هەیە كەلەخزمەت خودا بەبێ ئیزنی خودا تكا وشەفاعەت بكات؟ كەواتە: هیچ كەسێك بۆی نییە تكاو شەفاعەت بكات تەنها ئەوانەی نەبێت كەخوای گەورە مۆڵەتیان پێ دەدات. قورتوبى: ١٨/ ٢٨٩.
پرسیار: ئايا جگە لەخوا كەسى تر خاوەنى شەفاعەتە؟

واتە: كافرەكان یەكتابوونی خوا پەسەند ناكەن، بەڵكو هاوەڵپەرستییان پێ خۆشە (اشمأزت) بەهۆی ڕقی زۆرەوە دڵەكانیان دەگیرێت. ابن جزى: ٢/ ٢٧١.
پرسیار: بەپشت بەستن بەم ئايەتە ئەوە ڕوون بكەرەوە كەیەكخواپەرستى كارى ناو دڵيش دەگرێتەوە.

ڕستەی (فاطر السماوات والأرض)ئاماژەی بەسیفەتی هێز ودەسەڵات (قودرەت) كردووە، بۆیەش سەرەتا باسی سیفەتی قوردەت كرا وبەسەر سیفەتی عیلما پێش خرا، چونكە خەڵكی پێش ئەوەی هەست بەزانستی خودا بكەن، هەست بەهێز ودەسەڵاتی خوا دەكەن، جگە لەوەش هێز ودەسەڵات وقودرەت زیاتر پەیوەندییان لەگەڵ حوكم وبڕیاردا هەیە، حوكم وبڕیار بەمانای زاڵبوونە، ئەمەشە ڕاستەوخۆ یەكێكە لەئاسەوارەكانی هێز ودەسەڵات. ابن عاشور: ٢٤/ ٣١.
پرسیار: چ پەيوەنديەك لەنێوان ئەم ئايەتانە وئايەتەكانى پێشوو هەيە؟

لە موجاهیدەوە دەگێڕنەوە فەرموویەتی: (مانا وتەفسیری ئایەتەكە ئەمەیە:. و) چەندین كاری وەهایان كردووە كەپێیان وابووە چاكە، كەچی دەركەوتووە كارەكانیان هەمووی خراپ بووە، دەشگونجێت پێیان وابووبێ كەخوای گەورە لەم كارانەی ئەوان خۆش دەبێت، بەبێ ئەوەی ئەوان تەوبە بكەن ولێیان پەشیمان ببنەوە (وبدا لهم من الله ما لم يكونوا يحتسبون)واتە: چوونە ناو دۆزەخ. سوفیانی سەوری لەبارەی ئەم ئایەتەوە دەفەرمووێت: وای بۆ ڕییاكاران! قوڕ بەسەر ڕییاكاران! ئەم ئاەتە چیرۆكی ئەوانە. عیكریمەی كوڕی عەممار دەفەرمووێت: موحەممەدی كوڕی مونكەدیر لەكاتی سەرەمەرگا زۆر پەرۆش وبێ تاقەت بوو، لێیان پرسی: ئەوە بۆچی ئاوا پەرۆشی؟ فەرمووی: لەو ئایەتەی قورئان دەترسم كەدەفەرمووێت: (وبدا لهم من الله ما لم يكونوا يحتسبون)دەترسم پێچەوانەی ئەوەم بۆ ئاشكرا ببێت كەخۆم گومانم دەكرد!. قورتوبى: ١٨/ ٢٨٩.
پرسیار: ئايا دەگونجێت مرۆڤ كارێك بەچاك بزانێت وبەپێچەوانەوە لەقيامەتدا بۆى دەربكەوێت كەكارەكەى خراپ بووە؟