قرآن

﴿رِجَالٞ﴾: بیانگر همت‌های والا و نیت‌ها و مقاصد عالی آنان است؛ صفاتی که بر اثر آن‌ها، آبادگران مساجد گشتند؛ مساجدی که خانه‌های الله در زمین او و اماکن عبادت، شکر، توحید و تنزیه او تعالی به شمار می‌روند. ابن کثیر: 3/ 284.
پرسش: توصیف آبادگران مساجد به این‌که آنان ﴿رِجَالٞ﴾ هستند، بیانگر چه مطلبی است؟

بسیاری از صحابه گفته‌اند: این آیه درباره بازاریانی نازل شد که وقتی اذان را می‌شنیدند، کارهای‌شان را رها می‌کردند و به سوی نماز می‌شتافتند. سالم بن عبدالله بازاریان را در حالی که به نماز می‌رفتند دید و گفت: منظور الله تعالی همین افراد است آن‌جا که می‌فرماید: ﴿لَّا تُلۡهِيهِمۡ تِجَٰرَةٞ وَلَا بَيۡعٌ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِ﴾. قرطبی: 15/ 286.
پرسش: مردانی که الله در این آیه آنان را تحسین کرده است، چه صفاتی دارند؟

از آن‌جا که ترک دنیا بر بسیاری از افراد سخت است و انواع کسب و کارها و تجارت را دوست دارند و در اغلب موارد، ترک این موارد و مقدم‌داشتن حق الله، بر آن‌ها دشوار می‌آید، قرآن کریم موضوعی را بیان کرد تا آنان را به مقدم‌داشتنِ حق الله تشویق کند و از مخالفت با آن برحذر دارد: ﴿يَخَافُونَ يَوۡمٗا تَتَقَلَّبُ فِيهِ ٱلۡقُلُوبُ وَٱلۡأَبۡصَٰرُ﴾. سعدی: 569.
پرسش: چرا در پایان آیه، عبارت ﴿يَخَافُونَ يَوۡمٗا تَتَقَلَّبُ فِيهِ ٱلۡقُلُوبُ وَٱلۡأَبۡصَٰرُ﴾ بیان شد؟

به دو دلیل، جزا و پاداش به سبب انجام نیکی‌ها و نه بدی‌ها بیان شد: 1. این مطلب به منظور ترغیب و تشویق آورده شده و به همین اندازه اکتفا گشته است. 2. این مورد، ویژگی کسانی است که گناه کبیره‌ای انجام نداده‌اند و گناهان صغیره آنان بخشیده می‌شود. قرطبی: 15/ 304.
پرسش: چرا فقط جزا و پاداش نیکی‌ها بیان گشت و به جزای بدی‌ها پرداخته نشد؟

کافر گمان می‌کند عمل نیکی انجام داده و به نتیجه‌ای خواهد رسید، اما وقتی الله تعالی در روز قیامت، اعمالش را مورد محاسبه و بررسی قرار می‌دهد، هیچ عملی از او پذیرفته نمی‌شود؛ یا به سبب نبود اخلاص و یا به سبب این‌که بر راه و روش شریعت نبوده است، چنان‌که الله می‌فرماید: ﴿وَقَدِمۡنَآ إِلَىٰ مَا عَمِلُواْ مِنۡ عَمَلٖ فَجَعَلۡنَٰهُ هَبَآءٗ مَّنثُورًا﴾ [الفرقان: 23]؛ «و ما به سراغ هرگونه عملی که انجام داده‌اند می‌‌رویم، پس آن را (چون) غبار پراکنده (در هوا) قرار می‌دهیم.» ابن کثیر: 3/ 286.
پرسش: دلیل عدمِ پذیرشِ اعمال در روز قیامت چیست؟

وقتی الله احوال مؤمنان را بیان فرمود، دو نمونه از اعمال کافران را مثال زد: ابتدا، وضعیت اعمال‌شان در آخرت که هیچ فایده‌ای برای‌شان ندارد و به کلی همچون سراب، از بین می‌رود... سراب حالتی است که بر اثر پرتو نور خورشید در هنگام نیمروز بر روی زمین، همچون آب به نظر می‌رسد. ابن جزی: 2/ 94.
پرسش: مشرکان اعمال فراوانی دارند که آمیخته با شرک است، عاقبت آن‌ها در روز قیامت چیست؟

از میان حیوانات، از پرنده نام برده شد؛ زیرا میان آسمان و زمین است و در حکم کسانی که در آسمان‌ها و زمین‌ وجود دارند، نیست. قرطبی: 3/ 306.
پرسش: چرا پس از بیان کسانی که در آسمان‌ها و زمین هستند، از پرنده نام برده شد؟