قرآن

اشاره دارد به این‌که این امر که الله همراه آنان است مانع از این نیست که برخی از آنان شهید شوند؛ بلکه شهادت یکی از ثمرات همراهی الله با صابران است؛ یعنی افرادی از آنان که شهید شوند به سعادت آخرت و کسانی از آنان که باقی بمانند به سعادت هر دو سرا دست یافته‌اند. بقایی: 1/ ۲۷۹.
پرسش: آیا همراهی الله با مجاهدان صابر، مانع از شهادت آنان می‌شود؟

مسلماً انسان عاقل، محبوب خود را رها نمی‌کند مگر به خاطر محبوبی بزرگ‌تر و بهتر از آن، بنابراین الله تعالی خبر داد که هر کس در راه او کشته شود- یعنی در راه الله بجنگد به این هدف که سخن الله برتر باشد و دین او تعالی آشکار گردد، و هیچ هدف دیگری نداشته باشد- چنین شخصی زندگی محبوب خویش را از دست نداده، بلکه زندگی‌ای بزرگ‌تر و کامل‌تر از آن‌چه که می‌پندارید و گمان می‌کنید به دست آورده است. سعدی: ۷۵.
پرسش: انسان چه زمانی از محبوب خویش دست می‌کشد؟

بنابر قولی به این موارد مبتلا شدند تا نشانه‌ای برای مردم بعدی باشد تا بدانند هنگامی‌که حق برای آنان واضح گشت، بر آن پایداری نمودند. بنابر قولی دیگر آنان را از این موضوع آگاه کرد تا از جانب او یقین داشته باشند آنان را به مصیبت گرفتار می‌سازد، تا خود را در برابر آن آماده سازند و به این ترتیب بی‌قراری کمتری به خرج دهند، و نیز دلالت دارد بر اعطای پاداش الهی در قبال عزم و آمادگی. قرطبی: 2/ ۴۶۲.
پرسش: چرا الله تعالی بندگانش را آگاه کرد از این‌که به مصیبت و بلا گرفتار می‌شوند؟

اگر مومنان همیشه در گشایش باشند و به مصیبت و بلا گرفتار نیایند قطعاً اختلاطی که همان فساد است حاصل خواهد شد. حکمت الله تعالی اقتضا می‌کند اهل خیر و اهل شر از یکدیگر متمایز گردند. این جداسازی، ثمرۀ آزمایش‌ها و مصیبت‌هاست، نه از بین بردن ایمان مومنان و نه بازگرداندن آنان از دین‌شان؛ زیرا الله تعالی بر آن نیست که ایمان مومنان را تباه سازد؛ به همین منظور در آیه خبر داد که بندگانش را به مقدار اندکی ترس از دشمنان و مقدار اندکی گرسنگی مبتلا خواهد کرد؛ زیرا اگر آنان را با ترس کامل یا گرسنگی کامل مبتلا کند قطعاً از بین خواهند رفت، در حالی که محنت‌ها و مصیبت‌ها برای آزمون و پاکیزه‌ساختن نازل می‌شوند نه برای نابودکردن. سعدی: 76.
پرسش: چرا ابتلا با اندکی از ترس و گرسنگی صورت می‌گیرد نه با ترس و گرسنگی کامل؟

یعنی بردگان الله تعالی که تحت تدبیر امر و تصرف او قرار دارند؛ پس ذره‌ای از جان و اموال‌مان از آنِ خودمان نیست و هرگاه در بخشی از آن‌ها مبتلا شویم در واقع ذات ارحم الراحمین در بردگان خود و اموال آنان تصرف کرده و هیچ اعتراضی بر او وارد نیست. سعدی: 76.
پرسش: چرا هر کس که به مصیبتی گرفتار می‌شود باید بگوید: ﴿إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ﴾؟

لام در ﴿إِنَّا لِلَّهِ﴾ لام ملکیت است و مالک، هر کاری را بخواهد در ملک خویش انجام می‌دهد. ﴿رَٰجِعُونَ﴾: آخرت را به یاد می‌آورند تا مصیبت‌های دنیا بر آنان آسان گردد. در حدیث صحیح آمده است که رسول الله ج فرمود: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ، فَيَقُولُ مَا أَمَرَهُ اللهُ: ﴿إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ﴾ [البقرة: 156]، اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي، وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا، إِلَّا أَخْلَفَ اللهُ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا» [صحیح مسلم: 918] «هر کس که مصیبتی به او رسد آن‌گاه بگوید: "ما همه از آنِ الله هستیم و به سوی او تعالی بازمی‌گردیم. یا الله! در مصیبتم به من پاداش عطا گردان و بهتر از آن را برایم جایگزین کن." الله بهتر از آن‌چه را که به او رسیده است نصیبش می‌گرداند». ام سلمه ل می‌گوید: هنگامی که شوهرم ابوسلمه از دنیا رفت این دعا را خواندم، الله تعالی رسول الله ج را به جای آن برایم جایگزین کرد. ابن جزی: 1/ ۸۹.
پرسش: گفتنِ چه دعایی هنگام نزول مصیبت مستحب است؟

این کلمات پناهگاهی برای مصیبت‌زدگان و محافظی برای امتحان‌شدگان است؛ زیرا مضامین پربرکتی را در خود جمع کرده که عبارتند از: یگانگی الله، اقرار به عبودیت برای او، برانگیخته‌شدن از قبرها و یقین به این امر که تمام امور به سوی الله بازمی‌گردد؛ چنان‌که این امر شایسته و سزاوار او تعالی است. سعید بن جبیر می‌گوید: این کلمات به هیچ پیامبری قبل از پیامبر ما داده نشده است و اگر یعقوب ÷ آن‌ها را می‌دانست نمی‌گفت: ﴿يَٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ﴾ [يوسف: 84] «ای وای بر من! بر فراق یوسف!». ابن عطیه: ۱/ ۲۲۸.
پرسش: بیان دعای مذکور هنگام نزول مصیبت چه حکمتی دارد؟